استفاده از آب‌های شور برای تولید پایدار گندم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد بخش تحقیقات فنی و مهندسی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

2 استادیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان

چکیده

افزایش تولید محصولات کشاورزی و درآمد زارعین از اهداف مهم سیاستگذاران بخش کشاورزی می‌باشد. اما محدودیت و بحران منابع آب این بخش را با چالش‌های جدی مواجه نموده و به تبع آن مدیریت منابع آب بخش کشاورزی را به چاره‌جویی و استفاده از منابع آب جایگزین به ویژه آب‌های شور، برای تداوم فعالیت‌های کشاورزی واداشته است. در این مقاله با استناد به شواهد تجربی و یافته‌های علمی داخلی و خارجی، امکان‌پذیری کاربرد منابع آب شور در فعالیت‌های کشاورزی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نتایج حاکی است مصرف آب‌های شور زهکش‌ها که از نظر معیارهای کیفی جزء آب‌های غیرقابل مصرف در کشاورزی محسوب می‌شوند، می‌توانند تأثیر مثبت و تعیین‌کننده‌ای در افزایش تولید و درآمد برخی محصولات کشاورزی مانند گندم، پنبه، گیاهان علوفه‌ای و ... داشته باشند، ضمن اینکه می‌توانند زمینه‌های صرفه‌جویی در مصرف منابع آب شیرین و توسعه سطح کشت را فراهم نمایند. برای مثال آبیاری گندم با آب شور زهکش (dS/m12) در استان گلستان، عملکرد محصول را حدود 10 درصد کاهش می‌دهد. همچنین ترکیب آب شور زهکش با شوری dS/m20 با آب غیرشور (dS/m1) به نسبت 50 درصد، اگر چه عملکرد گندم را از 4000 کیلوگرم به حدود 3600 کیلوگرم در هکتار کاهش می‌دهد اما با صرفه‌جویی 50 درصدی منابع آب شیرین فرصت جدیدی برای حفظ پایداری منابع آبی و یا توسعه سطح کشت و افزایش تولید ایجاد می‌شود. در پایان مقاله چالش‌های اصلی کاربرد منابع آب شور بیان و پیشنهاداتی برای سیاستگذاری و کاربرد پایدار این منابع در بخش کشاورزی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Use of saline water for sustainable production of wheat

نویسندگان [English]

  • َAlireza Kiani 1
  • Noormohammad Abyar 2
1 Professor of agricultural engineering department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and education Center, AREEO, Gorgan, Iran.
2 Assistant Prof, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and education Center, AREEO, Gorgan, Iran.
چکیده [English]

Increasing the production of agricultural products and income of farmers is one of the important goals of agricultural sector policy makers. But the limitations of water resources in this sector are facing serious challenges and, as a result of water resource management, has led the agricultural sector to cope with the use of alternative sources of water, especially saline waters, for the continuation of agricultural activities. In this paper, based on empirical evidence and internal and external scientific findings, the feasibility of using saline water resources in agricultural activities is discussed. The results indicate that water consumption of drainage water, considered qualitatively as non-consumable water in agriculture, can have a positive and determining effect on increasing the production and income of some agricultural products such as wheat, cotton, and forage plants, while they can provide conservation areas for fresh water resources and cultivation area development. For example, irrigation of wheat with drainage water (12 dS/m) in Golestan province (Iran) reduced wheat yield by only about 10%. Also, the composition of drainage water with a salinity of 20 dS/m with non-saline water (1 dS/m) is 50%, although the yield is reduced from 4000 kg to about 3600 kg ha-1, but by saving 50 percent of freshwater resources, a new opportunity will be created for sustainability of water resources, or to expand cultivation and increase production. Main challenges are also expressed in applying saline water resources, and suggestions for policy and proper application of these resources in the agricultural sector are presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Saline Water
  • irrigation
  • Wheat
آبیار، ن. م. و کیانی، ع. ر. 1386. بررسی اقتصادی کاربرد آب شور در مزارع گندم‌کاری استان گلستان. مجله علمی– پژوهشی اقتصاد و کشاورزی. 1 (3).

کیانی، ع.ر. 1383. تأثیر شوری و رژیم‌های مختلف آبیاری بر عملکرد گندم در منطقه گرگان. مرکز فن­آوری اطلاعات و اطلاع­رسانی کشاورزی. به شماره 1203/83.

کیانی، ع.ر. 1397. تولید گندم با استفاده از آبیاری تکمیلی با آب شور در شمال استان گلستان. مرکز فن­آوری اطلاعات و اطلاع­رسانی کشاورزی. به شماره 54633.

کیانی، ع.ر. و صالحی، م. 1394. تجاربی از تولید گندم و کوشیا با استفاده از منابع آب و خاک شور در استان گلستان. نشریه آب و توسعه پایدار. 2 (2): 59-66.

کیانی، ع.ر. و مساوات، ا. 1394. بررسی راهبردهای مختلف آبیاری یک‌ در میان با استفاده از آب شور- غیرشور در عملکرد و کارایی مصرف آب ذرت. مجله تحقیقات آب و خاک ایران. 46 (1): 1-10.

همایی، م. 1381. واکنش گیاهان به شوری. کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. 97 صفحه.

Bradford, S. and Letey, J. 1993. Cyclic and blending strategies for using saline and non-saline water for irrigation. Irrigation Science. 13:123-128.

Erickson, J.R. 1980. Using high salinity waters in the southwest. Proc. 1980. Specialty conference on irrigation and drainage. Today’s challenges. 23-25 July, Boise, Idaho. ASCE, New York.198-204.

Feng, G., Zhang, Z. and Zhang, Z. 2019. Evaluating the Sustainable Use of Saline Water Irrigation on Soil Water-Salt Content and Grain Yield under Subsurface Drainage Condition. Sustainability. 11:1-18.

Kang, Y., Chen, M. and Wan, S. 2010. Effects of drip irrigation with saline water on waxy maize (Zea mays L. var. ceratina Kulesh) in North China Plain. Agric. Water Manag. 97:1303–1309.

Li, J., Chen, J., Qu, Z., Wang, S., He, P. and Zhang, N. 2019. Effects of Alternating Irrigation with Fresh and Saline Water on the Soil Salt, Soil Nutrients, and Yield of Tomatoes. Water. 11:1-19.

Rhoades, J.D., Kandidah, A. and Mashali, A.M. 1992. The use of saline waters for crop production . FAO. Irrigation and Drainage. Paper No 48.

Xue, J. and Ren, L. 2017. Conjunctive use of saline and non-saline water in an irrigation district of Yellow River Basin. Irrigation and Drainage. 66:147–162