حکمرانی آب: مروری بر مفاهیم، چالش‌ها، ابزارها و تدابیر نهادی

نویسنده

بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان،سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران و دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه خوارزمی

چکیده

آب منبع طبیعی ضروری است که چشم‌اندازهای منطقه‌ای را شکل می‌دهد و برای کارکرد اکوسیستم‌ها و زندگی مطلوب انسانی بسیار حیاتی می‌باشد. در حال حاضر، این منبع حیاتی، تحت‌فشار فزاینده‌ای قرار دارد. تغییرات رژیم‌های هیدرولوژیکی به دلیل تغییرات اقلیمی، جمعیتی و اقتصادی پیامدهای جدی را برای مردم و محیط‌زیست به بار آورده است. کنگره‌های بین‌المللی اخیر آب و منابع منتشرشده، بر اهمیت حکمرانی آب در تعیین توان یک کشور برای مقابله با چالش‌های آتی آب تأکید نموده‌اند. درواقع، بسیاری از آن‌ها در این زمان به‌درستی اعلام نموده‌اند که بحران جهانی آب، بحران حکمرانی می‌باشد و نه بحران کمیابی. با بررسی منابع و مطالعات انجام‌گرفته در مورد مدیریت منابع آب در ایران می‌توان اذعان داشت که مفهوم  حکمرانی به‌طور عام و حکمرانی آب به‌طور خاص، موضوع قابل‌بحثی است که بسیاری از زوایای آن هنوز به‌درستی تبیین نشده است، و جای خالی بسیاری از مباحث مطرح‌شده در ادبیات جهانی مطالعات آب در این زمینه در ایران احساس می‌گردد. این مقاله تلاش می‌نماید با بهره‌گیری از ادبیات جهانی آب؛ مفاهیم، چالش‌ها، ابزارها و تدابیر نهادی این مسئله را بررسی نماید.

کلیدواژه‌ها


بلالی، م.ر.، کئولارتز، ژ. و کورتهالز، م. 1389. مدیریت بازتابی اراضی و آب در ایران: ارتباط فناوری، حکمروایی و فرهنگ، قسمت اول: پارادایم‌های مدیریت اراضی و آب. پژوهش آب در کشاورزی، 24(2): 97-73.

سالاری، ف.، قربانی، م. و ملکیان، آ. 1394. پایش اجتماعی شبکه ذینفعان در حکمرانی محلی منابع آب (منطقه موردمطالعه: حوضه آبخیز رزین،شهرستان کرمانشاه)، مرتع و آبخیزداری. منابع طبیعی ایران، 68(2): 287-305.

معمار زاده، غ.ر.، جاسبی، ج. و نفری، ن. 1389. حکمرانی خوب: اکولوژی متعادل. آینده‌پژوهشی مدیریت، 21(1):45-21.

میدری، ا. 1385. مقدمه‌ای بر نظریه حکمرانی خوب. رفاه اجتماعی، 6(22): 287-261.

همت زاده، ی. و خلیقی، ن.ا. 1385. بررسی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت بهره‌برداران در طرح‌های مرتع و آبخیزداری (مطالعه موردی، بهره‌برداران حوزه معرف کچیک واقع در استان گلستان). علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 13(4):100-88.

Batchelor, C. 2007. Water governance literature assessment. International Institute for Environment and Development (IIED). http://www.iied.org/pubs/pdfs G,2523

Casiano Flores, C., Vikolainen, V., and Bressers, H. 2016. Water Governance Decentralisation and River Basin Management Reforms in Hierarchical Systems: Do They Work for Water Treatment Policy in Mexico’s Tlaxcala Atoyac Sub-Basin?, Water, 8(5):210.

Durant, R.F., and Fiorino, D.J. (Eds.). 2004. Environmental governance reconsidered: challenges, choices, and opportunities. MIT Press.

GWP TEC ,2009. a Handbook for Developing Integrated Water Resources Management (IWRM)  in Basin. Global Wat er Partnership, Stockholm,Sweden. available at: www.gwpforum.org.

Helvetas, 2009: Making Good Local Governance Grow – Improving Local Governance through Equitable Sustainable Natural Resource Management, Experience and Learning in International Co-operation No. 8. Available at: http://assets.helvetas.org/downloads/making_good_localgovernance grow.pdf.

Hill, C., Furlong, K., Bakker, K., and Cohen, A. 2008. Harmonization versus subsidiarity in water governance: A review of water governance and legislation in the Canadian provinces and territories. Canadian Water Resources Journal, 33(4):315-332.

Hoekstra, A.Y., Chapagain, A.K., Aldaya, M.M., and Mekonnen, M.M. 2009. Water footprint manual: State of the.

Kante, B. 2011. Shaping an international governance system for environmental sustainability. In: United Nations, First Preparatory Meeting of the World Congress on Justice, Governance and Law for Environmental Sustainability. 12-13 October 2011. Kuala Lumpur, Malaysia.

Moench, M., Dixit, A., Janakarajan, M., Rathore, S., and Mudrakartha, S. 2003. The fluid mosaic, water governance in the context of variability, uncertainty and change. Nepal Water Conservation Foundation, Kathmandu, and the Institute for Social and Environmental Transition, Boulder, Colorado, USA.

Molle, F., Wester, P., and Hirsch, p. 2007. River basin development and management.Water for food, water for life: Comprehensive assessment of water management in agriculture. D. Molden, ed., Earthscan, London, 585-625.

OECD, 2011. Water Governance in OECD Countries: A Multi-Level Approach. OECD Studies on Water. OECD Publishing.

OECD, 2015. OECD principles on water governance, OECD Ministerial Council Meeting on 4 June 2015.

Pahl-Wostl, C., Gupta, J., and Petry, D. 2008b. Governance and the global water system: a theoretical exploration. Global Governance: A Review of Multilateralism and International Organizations, 14(4):419-435.

Pahl-Wostl, C., Mostert, E. and Tàbara, D. 2008a. The growing importance of social learning in water resources management and sustainability science. Ecology and Society 13(1):24.

Plummer, J. and Slaymaker, T. 2007. Rethinking governance in water services: Overseas Development Institute. 31 July 2007.

Roberts, T. 2003. Water Sector Governance in Africa. Volume 1. Theory and Practice. Water Partnership Program.

Rogers, P. and Hall, A. 2003. Effective Water Governance. TEC Background Paper 7. Global Water Partnership, Stockholm.

Scarlet, T., Lyn, N., 2012. Managing Water: Governance Innovations to Enhance Coordination. Available at: http://www.rff.org/files/sharepoint/WorkImages/Download/RFF-IB-12-04.pdf.

Scholz, J. and Stiftel, B. (eds) 2005. Adaptive Governance and Water Conflict: New Institutions for Collaborative Planning.Resources for the Future Press, Washington, DC.

Seckler, D. 1996. The new era of water resources management: From ‘dry’ to ‘wet’ water savings. IIMI Research Rep. 1, International Irrigation Management Institute (IIMI), Colombo, Sri Lanka.

SIWI, 2016. Opening up Option in Closing River Basins. Available at: www.iwmi.cgiar.org.

Solanes, M., and Jouravlev, A. 2006. Water Governance for Development and Sustainability. United Nations Publications, Santiago, Chile.

UNDP, 2009. Propoor governance and the policy process, aframework, www.undp.org/oslocentre.

UNEP, 2009. Integrated water resources management in action. Available at: http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001818/181891E.pdf.

UNEP, 2012. The UN-Water Status Report on the Application of Integrated Approaches to Water Resources Management.Available at: http://www.un.org/waterforlifedecade/pdf/un_water_status_report_2012.pdf.

Wester, P., Merrey, D.J., and De Lange, M. 2003. Boundaries of consent: Stakeholder representation. World Development, 31(5):797-812.