بهره وری آب کشاورزی در استان خراسان رضوی (وضعیت موجود، روش‌های ارتقاء، چشم‌انداز توسعه)

نویسندگان

1 استادیار بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

2 دانشیار موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

چکیده

بهره­وری فیزیکی آب عبارت از نسبت عملکرد محصول به حجم آب مصرفی است. در این مقاله میانگین عملکرد سال 1396 در تمامی شهرستان­های استان خراسان رضوی برای محاسبه عملکرد در هکتار محصولات (صورت کسر بهره­وری آب) استفاده شد. برای آب مصرفی هر محصول در واحد هکتار (مخرج کسر بهره­وری آب)، از اعداد برآورد شده توسط کارشناسان معاونت تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان و یافته­های تحقیقاتی موجود بهره گرفته شد. نتایج نشان داد بهره­وری آب در محصولات زراعی و باغی استان در وضع موجود 2/1 کیلوگرم بر مترمکعب می­باشد که طی یک برنامه 5 و 10 ساله برای ارتقاء به اعداد 55/1 و 9/1 کیلوگرم بر مترمکعب هدف­گذاری انجام گردید. برای دست یافتن به اهداف برنامه میان‌مدت ارتقاء بهره­وری آب کشاورزی در استان خراسان رضوی، ۶ برنامه کلان شامل: توسعه سامانه­های نوین آبیاری، اصلاح و بهبود روش­های آبیاری سطحی، اصلاح الگوی کشت، توسعه کشت­های گلخانه­ای، اصلاح و بهبود مکانیزاسیون و کاهش ضایعات محصولات کشاورزی در نظر گرفته شد. در برنامه کوتاه‌مدت ارتقاء بهره­وری آب کشاورزی استان خراسان رضوی علاوه بر ۶ برنامه کلان ده‌ساله، 6 برنامه کلان شامل: تغذیه و حاصلخیزی خاک، به­نژادی، به­زراعی و به­باغی، آموزش و ترویج، توسعه کشاورزی حفاظتی و بهبود تجارت و بازار محصولات کشاورزی پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها


جهاد دانشگاهی مشهد. 1392. مطالعات آمایش سرزمین استان خراسان رضوی (گزارش اقلیم). معاونت برنامه­ریزی استانداری خراسان رضوی.

حقایقی مقدم، س. ا. 1396. برنامه بهره­وری آب کشاورزی استان خراسان رضوی. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شماره ثبت 51697.

حقایقی مقدم، س. ا. 1389. مدیریت پایدار آب زیرزمینی با نگرش مصرف بهینه آب کشاورزی در استان خراسان رضوی. گزارش نهایی پروژه تحقیقاتی موسسه تحقیقات فنی  و مهندسی کشاورزی، شماره ثبت 995/89.

حیدری، ن.، دهقانی سانیج ح. و علائی ‌تفتی، م. 1395. مدیریت تقاضا و مصرف آب کشاورزی در ایران. ناشر کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، تهران، 292 صفحه.

شرکت آب منطقه­ای خراسان رضوی. 1397. سیمای آب استان خراسان رضوی. مدیریت برنامه­ریزی و بررسی­های اقتصادی- گروه آمار.