انجمن آبیاری و زهکشی ایران مدیریت آب در کشاورزی 2476-4531 مقالات آماده انتشار 2025 10 02 Selection of potato genotypes based on tolerance and sensitivity indices to water deficit stress گزینش ژنوتیپ های سیب زمینی بر اساس شاخص های تحمل و حساسیت به تنش کم آبی 231141 10.22034/wmaj.2025.510972.1259 FA کبری جانقربان دانشجوی دکتری گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان جمالعلی الفتی دانشیار گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان محمدرضا خالدیان گروه مهندسی آب دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان 0000-0001-9817-679X حسن حسن آبادی عضو هیات علمی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران یوسف حمیداوغلی دانشیار گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان Journal Article 2025 03 06 In order to identify water stress tolerant genotypes, screen water stress tolerance and sensitivity indices, and determine the best indices, the present study was conducted on 19 potato genotypes in split plots and in a completely randomized basic design including two levels of full irrigation and deficit irrigation (50% of the water given in full irrigation) and three replications in 2023 in the greenhouse of Pertikan Bazr Gostar Company (a producer of different classes of potato seeds) located in Minadasht city, Isfahan province, Iran. Based on the number of commercial tubers produced in two conditions of full irrigation and deficit irrigation, water stress tolerance and sensitivity indices including SSI, SI, HM, TOL, MP, YSI, GMP, STI, MRP, YI, REI, and SRI were calculated. The results of the mean comparison showed that the highest number of commercial tubers produced under full irrigation conditions was related to the AD50 genotype and under deficit irrigation conditions was related to the AD15 genotype. The results of the correlation test showed that the MRP index had the highest correlation with yield under both full irrigation and deficit irrigation conditions and was the most appropriate index for screening and finding superior genotypes. According to the various methods used in the present study, such as three-dimensional diagram and cluster analysis, the three genotypes AD15, AD50, and AD2 were introduced as superior genotypes for achieving high yield under deficit conditions. The use of simple and reliable methods to identify superior genotypes under water stress conditions has appropriate efficiency in breeding programs for adaptation to deficit conditions due to its intensification because of climate change. به‌منظور شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به تنش آبی، غربال شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش آبی و تعیین بهترین شاخص‌ها، پژوهش حاضر روی 19 ژنوتیپ به‌منظور تولید غده بذری سیب‌زمینی به‌صورت کرت‌های خرد شده و در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی شامل دو سطح آبیاری کامل و کم‌آبیاری (50 درصد مقدار آب داده شده در آبیاری کامل) در آبیاری قطره‌ای و سه تکرار در سال 1401 در گلخانه شرکت پرتیکان بذر گستر (تولیدکننده کلاس‌های مختلف بذر سیب‌زمینی) واقع در شهر مینادشت در استان اصفهان انجام شد. بر اساس تعداد غده بذری تجاری تولیدی در دو شرایط آبیاری کامل و کم‌آبیاری، شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش آبی شامل SSI، SI، HM، TOL، MP، YSI، GMP، STI، MRP، YI، REI و SRI محاسبه شدند. نتایج مقایسه میانگین نشان داد که بیشترین تعداد غده بذری تجاری تولیدی در شرایط آبیاری کامل مربوط به ژنوتیپ AD50 و در شرایط کم‌آبیاری مربوط به ژنوتیپ AD15 بود. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که شاخص MRP بیشترین همبستگی را با عملکرد در دو شرایط آبیاری کامل و کم‌آبیاری داشتند و مناسب‌ترین شاخص‌ برای غربال کردن و یافتن ژنوتیپ‌های برتر است. با توجه به روش‌های مختلف مورد استفاده در پژوهش حاضر نظیر نمودارهای سه‌بعدی و تجزیه خوشه‌ای سه ژنوتیپ AD15، AD50 و AD2 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر برای دستیابی به عملکرد بالا در شرایط کم‌آبی معرفی شدند. کاربرد روش‌های ساده و قابل اطمینان برای شناسایی ژنوتیپ‌های برتر در شرایط تنش آبی، کارایی مناسبی در برنامه‌های به‌نژادی برای سازگاری با شرایط کم‌آبی با توجه به تشدید آن در اثر تغییر اقلیم دارند.