محدودیت ها و راهکارهای زراعی افزایش کارائی مصرف آب گندم در اراضی دشت آزادگان در استان خوزستان

نویسندگان

1 دانشیار یار پژوهشی بخش تحقیقات مهندسی آبیاری و زهکشی، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی

2 عضو هیات علمی بخش تحقیقات مهندسی آبیاری و زهکشی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان (اهواز)

چکیده

دشت آزادگان در استان خوزستان و در انتهائی ترین نقطه حوضه آبریز کرخه قرار دارد. گندم آبی اصلی­ترین محصولی است که در این منطقه کشت شده و به دلیل محدودیت­های آب و خاک، از جمله شوری و ماندابی اراضی، متوسط عملکرد آن از 5/1 تن در هکتار تجاوز نمی­کند. در این پژوهش ابتدا شناخت و آگاهی از خصوصیات عمومی مزارع و عوامل و منابع کاهنده کارائی مصرف آب گندم در اراضی دشت آزادگان در جنوب حوضه کرخه به عمل آمد و سپس براساس اطلاعاتی که به صورت کمّی طی دو سال تحقیق برداشته شد، راهکارهای ترویجی کوتاه مدت و اقتصادی  برای بهبود کارایی مصرف آب مزارع گندم این منطقه بررسی و راه‌حل­هایی پیشنهاد گردید. نتایج نشان داد که کارایی مصرف آب گندم در این منطقه از 1/0 تا 2/1 کیلوگرم بر متر مکعب متغیر است. مجموعه­ای از عوامل نظیر شوری خاک، عمق سطح ایستابی، شوری آب زیرزمینی، تعداد آبیاری، مدیریت توزیع آب در مزارع وسیع‌ و سایر مدیریت­های زراعی در این امر دخالت دارند. برای دستیابی به کارایی مصرف آب بالاتر توصیه می­شود تا اقدامات زیر در این مزارع به عمل آید: الف) روش آبیاری مرسوم به روش کرتی، به نحوی که کرت­ها به طور مجزا آبیاری شوند تغییر یابد، ب)کرت‌بندی‌ها متناسب با شیب مزرعه ایجاد گردد، ج) آب بندهای ثابت و کم هزینه برای کانال‌های آبگیر مزرعه ای احداث گردد و د) اقدامات لازم برای آموزش زارعین و نظارت بر مدیریت آنها به عمل آید و امکانات و تمهیدات لازم برای اجرا نمودن توصیه‌های به زراعی از پیش تدوین شده توسط مراکز تحقیقاتی منطقه فراهم گردد.

کلیدواژه‌ها


  1. آبسالان ش (1376) ارزیابی بازده های سیستم‌های آبیاری نواری در استان کهگیلویه و بویراحمد. پایان نامه کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی. دانشگاه صنعتی اصفهان.
  2. آبسالان ش، کریمی م، حیدری ن، دهقان ا، عباسی ف و رحیمیان م ح (1389) تعیین و ارزیابی کارایی مصرف آب در اراضی شور پائین دست حوضه آبریزکرخه. گزارش پژوهشی شماره1267/89 ، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی.
  3. آمارنامه کشاورزی سال زراعی 90- 1389 (1389) مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، معاونت برنامه ریزی و اقتصادی، وزارت جهاد کشاورزی.
  4. حاج رسولیها ش (1382). کیفیت آب برای کشاورزی. انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول، تهران.
  5. حیدری ن و حقایقی ا (1380) کارایی مصرف آب آبیار ی محصولات عمده مناطق مختلف کشور. گزارشی جهت ارایه به معاونت زراعت وزارت کشاورزی ، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، کرج.
  6. طایفه رضایی ح و عیوضی ع (1382) کارایی مصرف آب در ارقام گندم. نشریه شماره 264. موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. شماره ثبت650/82.
  7. عباسی ف، مامن‌پوش ع، باغانی ج و کیانی ع (1378) ارزیابی بازده روشهای آبیاری سطحی و نحوه کاربرد آنها در سطح کشور (اصفهان- خراسان-گلستان). کتاب یک دهه تلاش موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. 1385.سازمان تحقیقات،آموزش، و ترویج کشاورزی،‌­ موسسه تحقیقات فنی­و­مهندسی کشاورزی.
  8. قبادیان ع (1347) علل شور شدن زمین‌های خوزستان و روش‌های کنترل آن، دانشگاه جندی شاپور اهواز، ایران.
  9. کیانی  ع (1383) تاثیر شوری و رژیم‌های مختلف آبیاری بر عملکرد گندم در منطقه گرگان. نشریه شماره 354 موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. شماره ثبت 1203/83.
  10. موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی (1385) .کتاب یک دهه تلاش موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، بخش اول یک دهه تلاش تحقیقات آبیاری و زهکشی (تحقیقات آبیاری سطحی و مدیریت آب در مزرعه)، نشر آموزش کشاورزی، 385 صفحه.
    1. CheraghiSAM, Heydari N, Qadir M, and Oweis T (2010) Improving crop growth and water productivity on salt-affected soils in the Lower Karkheh River Basin. ICARDA, Aleppo, Syria, ISBN: 92-9127-240-X, 66 pp.
    2. DoorenbosJ and Pruitt WO (1977) Guidelines for predicting crop water requirements, FAO Irrigation and Drainage paper, No.24.
    3. Hajrasuliha S (1970) Irrigation and drainage practices in Haft-Tappeh cane sugar project, In. 8th, Near East, South Asia Regional Irrigation Practices Seminar, Kabul, Afganistan. Sponsored by United States Agency for International Development. Utah: Utah State University Printing Service, 117-143.
Heydari N, Cheraghi SAM (2008) Overview of soil and water resources and salinity in lower Karkheh river basin. ICARDA, Aleppo, Syria, 57-80.