مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

واکاوی عوامل مؤثر بر مشارکت کشاورزان در طرح تعادل بخشی آبخوان دشت سروستان (مورد مطالعه بخش کوهنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیما پاکیزه روح 1
مریم شریف زاده 1
امیر اسلامی 2
1 گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش
چکیده
امروزه خلاء موجود بین توان تأمین آب و رشد فزاینده تقاضا، بحران کم‌آبی را تشدید نموده و این امر سوء برداشت از منابع آبی زیرزمینی و به تبع آن افت سطح تراز آبخوان‌ها را به دنبال داشته است. دشت سروستان در استان فارس نیز در زمره مناطق بحرانی از نظر منابع آبی بوده و برای مدیریت منابع آبی در این دشت در طرحی موسوم به طرح تعادل‌بخشی آبخوان، نصب کنتورهای حجمی در مسیر چاه‌های آب کشاورزی به عنوان فناوری حوزه مصرف آب پیشنهاد شده است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت در طرح تعادل‌بخشی آبخوان دشت سروستان صورت پذیرفت که به شیوه پیمایش انجام شد. جامعه‌آماری تحقیق، متشکل از تمامی کشاورزان بهره‌بردار از منابع آب‌های زیرزمینی بخش کوهنجان شهرستان سروستان بود (1293= N) که با روش طبقه‌ای تصادفی با انتساب متناسب، 384 نفر از آنان مورد مطالعه قرار گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق ساخته بود که روایی آن با کسب نظر متخصصان موضوعی تأیید گردید. پایایی ابزار سنجش نیز با انجام مطالعه‌ راهنما و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد تائید قرار گرفت (68/0-90/0). داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار آماری SPSS نسخه 25 پردازش گردید. بر اساس نتایج آزمون رگرسیون لجستیک، مهم‌ترین عوامل مؤثر بر مشارکت در طرح، درک از لذت، اعتماد و قصد مشارکت بودند. مقایسه متغیرهای مؤثر بر مشارکت در طرح نشان داد، میانگین هنجار ذهنی، خودپنداشت، نگرش، قصد مشارکت، سطح تحصیلات، درآمد، سطح زیر کشت، سطح مالکیت، دور آبیاری در بهره‌برداران مشارکت‌پذیر در قیاس با گروه مشارکت‌گریز به طور معناداری بیشتر بوده است؛ در حالی‌که میانگین درک از هزینه، سن، تعداد فرزندان، تعداد افراد تحت تکفل در کشاورزان مشارکت‌پذیر نسبت به گروه دیگر به طور معناداری کم‌تر به‌دست آمد. در نهایت راهکارهایی عملیاتی برای ارتقاء مشارکت در طرح تعادل‌بخشی آبخوان پیشنهاد گردیده است.
کلیدواژه‌ها
دشت ممنوعه
طرح تعادل بخشی
کنتور حجمی
مدیریت منابع آب زیرزمینی
مشارکت

عنوان مقاله English

Investigating factors affecting farmers’ participation in Sarvestan plain aquifer recovery plan (A case of Kouhenjan district)

نویسندگان English

Sima Pakizehrooh 1
Maryam Sharifzadeh 1
Amir Eslami 2
1 Department of Rural Development Management, Faculty of Agriculture, Yasouj University, Yasouj, Iran.
2 Agricultural Engineering Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), SHiraz, Iran.
چکیده English

Water shortages today are exacerbated by the gap between supply and demand, resulting in misuse of underground water resources and declines in aquifer levels. In Fars province, the plain of Sarvostan is also one of the most critical areas when it comes to water resources. As a water consumption technology, volumetric water meters were proposed in a plan known as the aquifer recovery plan in order to manage water resources in this plain. This research was carried out with the aim of identifying the factors affecting participation in the aquifer recovery plan of Sarvostan plain, and in terms of the research method, it is descriptive-analytical. The statistical population of the research consisted of all the users of underground water resources in Kohnjan district of Sarvostan city (N = 1293), which was studied by stratified random method with proportional assignment of 384 farmers. The data collection tool was a researcher-made questionnaire, the face validity of which was confirmed by obtaining the opinion of panel of experts. The reliability of the measurement tool was also confirmed by conducting a pilot study and calculating Cronbach's alpha coefficient (0.90-0.68). Data were procossed and analyzed using SPSS statistical software version 25. According to the results of the logistics test, participation in the plan was largely determiened by trust, enjoyment, and the intention to participate. A comparison of the variables contributing to participation revealed that subjective norms, self-concept, attitude, intention, level of education, income, area under cultivation, ownership level, and irrigation interval were significantly deffierent from participation-averse stakeholders. In contrast to participation-averse stakeholders, participation-prone stakeholders had significantly lower average percieved cost, ages, children, and household size. Finally, to improve participation in the aquifer recovery plan, operational solutions were presented.

کلیدواژه‌ها English

Restricted basin
Aquifer recovery plan
Volumetric water meters
Managing underground resources
Participation
جابری، س.، مهراب قوچانی، ا. و غنیان، م. 1398. واکاوی نگرش و تمایل به مشارکت کشاورزان نسبت به استقرار تشکل آب­بران در شهرستان دهلران. تعاون و کشاورزی. 8(29): 131-109.
جانعلی­زاده، ح.، یوسفی، ح.، نوراللهی، ی. و جهانگیر، م.ح. 1398. بررسی فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی توسعه سیستم­های آبیاری خورشیدی در بخش کشاورزی استان فارس. اکوهیدرولوژی. 6(2): 531-519.
چراغی، س. ع. م.، نجفی، ب.، شجری، ش. و جوان، م. 1399. بررسی روند تغییر کمی و کیفی آب زیرزمینی در دشت سروستان- استان فارس. پژوهش­های آبخیزداری. 33(127): 96-82.
حقی، ز.، یزدان­پناه، م. و عبدشاهی، ع. 1399. تبیین عوامل مؤثر بر انگیزۀ کشاورزان در جهت مشارکت در تشکل­های آب بران موردمطالعه: تعاونی­های آب بران شرکت بهره­برداری کارون بزرگ- شوشتر در استان خوزستان. جغرافیا و توسعه. 59: 128-109.
حمیدپور، م. و سعیدنیا، ح. ر. 1394. نگرش دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی تهران نسبت به خرید اینترنتی بر اساس توسعه مدل پذیرش تکنولوژی و تعیین تأثیر جنسیت بر آن. مدیریت بازاریابی. 10(29): 117-101.
زندحسامی، ح. و پروینچی، ش. 1393. به کارگیری نظریه­ی رفتار برنامه‌ریزی‌شده در بررسی قصد خرید سبز مصرف‌کنندگان. مدیریت توسعه و تحول. 18: 30-23.
سازمان جهاد کشاورزی فارس. 1395. بخش اداره آب و خاک. آرشیو مطالب.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان فارس. 1398. گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان فارس سال ۱۳۹6- سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان فارس، معاونت هماهنگی برنامه و بودجه سازمان مدیریت و برنامه­ریزی. نشر تهران: سازمان برنامه­ و بودجه کشور، مرکز اسناد، مدارک و انتشارات، چاپ اول ۱۳۹8.
سالاری، ا. و ماروسی، ع. 1397. بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری اطلاعات و ارتباطات توسط زعفران­کاران (مطالعه موردی: روستاهای منطقه تربت‌حیدریه). راهبردهای توسعه روستایی. 5(4): 546-531.
صالحی، س.، چیذری، م.، صدیقی، ح. و بیژنی، م. 1396. تأثیر باورهای زیست­محیطی بر رفتار پایدار کشاورزان استان فارس در بهره­برداری از منابع آب زیرزمینی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 13(1): 193-175.
علی­پور، ا.، حسنی، خ. و لگزیان، ر. 1395. بررسی طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی (مطالعه موردی: دشت پایلوت ممنوعه بحرانی نیشابور). دومین کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان. (4-2 شهریور 1395): 11-1.
علیزاده، ح.ع.، لیاقت، ع. و سهرابی، ت. 1393. ارزیابی سناریوهای توسعه سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار بر منابع آب زیرزمینی با استفاده از مدل­سازی پویایی سیستم. حفاظت منابع آب و خاک. 3(4): 15-1.
فرزین یزدی، م.، برادر، ر. و غائبی، ا. 1397. چارچوب پذیرش فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی در کتابخانه­های دانشگاهی ایران: رویکرد دلفی. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات. 10(3): 201-224.
کتابچی، ح.، نیک­خواه. ر. و مرید، س. 1397. شبیه­سازی عددی آبخوان نمدان در استان فارس ایران: بررسی اثرات مدیریت آب سبز در احیاء آبخوان. تحقیقات منابع آب ایران. 14(2): 130-119.
کریمی، ع. و دانش­مهر، ح. 1397. تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی و اقتصادی روستاییان در بهره­برداری شبکه آبیاری دشت ارایض در شهرستان شوش. اقتصاد فضا و توسعه روستایی. 7(24): 184-165.
مجدم، ک.، نداف، م. و محمدی، س. 1398. واکاوی عوامل مؤثر بر رفتار مصرف‌کننده از فناوری خرید اینترنتی بر اساس نظریه یکپارچه پذیرش و استفاده از تکنولوژی UTAUT2: مطالعه موردی مشتریان فروشگاه دیجی کالا در استان خوزستان. تحقیقات بازاریابی نوین. 9(14): 115-136.
مرکز آمار ایران. 1395. سرشماری عمومی نفوس و مسکن. سایت درگاه ملی آمار، سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور. آرشیو مطالب. قابل‌دسترسی در وبگاه: www.amar.org
موحدی، ر.، و ایزدی، ن. و وحدت ادب، ر. 1396. بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری آبیاری تحت‌فشار بین کشاورزان شهرستان اسدآباد. پژوهش آب در کشاورزی (علوم خاک و آب). 31(2ب): 300-287.
مولان­نژاد، ل. و یعقوبی، ج. 1397. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت کشاورزان در مدیریت منابع آب (موردمطالعه: شهرستان میاندوآب). مهندسی منابع آب. 11(36): 20-11.
یادآور، ح.، نامی، م. و ظریفیان، ش. 1397. کاربست تئوری تجزیه رفتار برنامه‌ریزی‌شده در پذیرش کشاورزی ارگانیک. دانش کشاورزی و تولید پایدار. 28(1): 183-169.
Alrowili, T., Alotaibi, M., and Alharbi, M. 2015. Predicting citizens' acceptance of Mgovernment services in Saudi Arabia: An empirical investigation. Paper presented at the 2015 Annual IEEE Systems Conference (SysCon) Proceedings.
Alshahrani, H. and Walker, D. A. 2017. Validity, reliability, predictors, moderation: The UTAUT model revisited. General Linear Model Journal. 43(2): 23-34.
Bernroider, E. W., Krumay, B. and Margiol, S. 2014. Not without my smartphone! Impacts of smartphone addiction on smartphone usage. ACIS, 25th Australasian Conference on Information Systems, 8th -10th Dec 2014, Auckland, New Zealand.
Bosnjak, M., Metzger, G. and Gräf, L. 2010. Understanding the willingness to participate in mobile surveys: Exploring the role of utilitarian, affective, hedonic, social, self-expressive, and trust-related factors. Social Science Computer Review. 28(3): 350-370.
Canavari, M., Medici, M., Wongprawmas, R., Xhakollary, V. and Russo, S. 2021. A path model of the intention to adopt variable rate irrigation in Northeast Italy. Sustainability. 13(4): 1879.
Gefen, D. and Straub, D. 2003. Managing user trust in B2C e-services. E-service Journal. 2(2): 7-24.
Haji, L., Valizadeh, N., Rezaei-Moghaddam, K. and Hayati, D. 2020. Analyzing Iranian farmers’ behavioral intention towards the acceptance of drip irrigation using extended technology acceptance model. Journal of Agricultural Science and Technology. 22(5): 1-14.
Heijden, H.V.D. 2004. User acceptance of hedonic information systems. MIS Quarterly. 28(4): 695-704.
Henning, B. and Lorraine N. 2009. The adoption of improved irrigation technology and management practices—A study of two irrigation districts in Alberta, Canada. Agricultural Water Management. 96: 121- 131.
Ibrahim, M. E., Al-Shamsi, A. M. and Magdi, M. 2007. Technology acceptance and computerized traffic tests in the Emirate of Sharjah. Administrative Sciences. 19 (2): 61-79.
Jana, S.K. and Lise, W. 2013. Participation in tank irrigation management in dry zones in India. European Water. 42: 35-50.
Khoza, S., de Beer, L. T., van Niekerk, D. and Nemakonde, L. 2020. A gender-differentiated analysis of climate-smart agriculture adoption by smallholder farmers: Application of the extended technology acceptance model. Gender. Technology and Development. 25(1): 1-21.
 
Kiseto, H.R. 2015. Participation of farmers in irrigation schemes in Tanzania: A case of Kwamadebe irrigation scheme in Kondoa district. Doctoral dissertation, Sokoine University of Agriculture. 1-64.
Krejcie, R. V., and Morgan, D. W. 1970. Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement. 30(3), 607-610.
Lin, J. C. C. and Lu, H. 2000. Towards an understanding of the behavioural intention to use a web site. International Journal of Information Management. 20(3): 197-208.
Lipy, N. S., Hossain, G. M. S. and Rahman, M. S. 2019. SEM Approach to explore technology acceptance decision and behavioral intention to use of information technology (IT) innovation services in educational institutions: A comparative study between two districts in Bangladesh. North American Academic Research. 2(8): 181-201.
Mutyasira, V., Hoag, D. and Pendell, D. 2018. The adoption of sustainable agricultural practices by smallholder farmers in Ethiopian highlands: An integrative approach. Cogent Food Agriculture. 4(1):1552439.
Oteng-Peprah, M., de Vries, N. and Acheampong, M.A. 2020. Households’ willingness to adopt greywater treatment technologies in a developing country – Exploring a modified theory of planned behavioure (TPB) model including personal norm. Environmental Management. 254: 1-6.