مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

پیاده‌سازی راهکارهای فنی در مزارع کلزا و تأثیر آن در بهبود بهره‌وری آب (مطالعه موردی : شمال استان خوزستان)

نوع مقاله : مقاله فنی-ترویجی

نویسندگان
1 استادیار پژوهش بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی آباد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دزفول، ایران
2 دانشیار بخش موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
چکیده
اجرای طرح احیای اراضی خوزستان بستر مناسبی را برای ترویج یافته‌های تحقیقاتی در زمینه استفاده درست از منابع آب، خاک و نهاده‌های کشاورزی و افزایش تولید محصولات زراعی فراهم نمود. از این رو، این مطالعه در سال زراعی 98-1397 با هدف ارزیابی بهره‌وری آب حاصل از بهبود مدیریت نهاده‌های تولید کلزا و مقایسه با مدیریت مرسوم در اراضی شمال استان خوزستان، اجرا شد. برای این منظور 11 مزرعه (تیمار مدیریت برتر) برای اعمال راهکارهای فنی شامل برنامه‌ریزی آبیاری، کم‌خاک‌ورزی، تغذیه متعادل ،کشت روی پشته و تراکم بذر مناسب، متناسب با شرایط مزرعه و امکانات بهره‌بردار انتخاب شد. میزان آب کاربردی، عملکرد دانه و بهره‌وری آب هریک از مزارع تعیین و با داده‌های مزارع اطراف با مدیریت مرسوم منطقه (تیمار شاهد) مقایسه شد. نتایج نشان داد که در تیمار شاهد میانگین عملکرد دانه و بهره‌وری آب در محصول کلزا به ترتیب 2413 کیلوگرم در هکتار و 51/0 کیلوگرم در مترمکعب بود که با اعمال راهکارهای فنی (تیمار برتر) به 2994 کیلوگرم در هکتار و 69/0 کیلوگرم بر مترمکعب در تیمار برتر افزایش یافت و این افزایش از نظر آماری در سطح 1 درصد معنی‌دار بود (001/0p=).
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Implementation of technical solutions in canola fields and its impact on improving water productivity (Case Study: North of Khuzestan Province)

نویسندگان English

Mohammad Khorramian 1
Alireza Tavakoli 2
1 Assistant Professor Agricultural Engineering Research Department. Safiabad Agricultural Research and Education and Natural Resources Center, AREEO, Dezful, Iran
2 Associated Professor Agricultural Engineering Research Institute, AREEO, Karaj, Iran
چکیده English

The implementation of the Khuzestan Land reclamation Plan, has been provided a suitable platform to promoting research findings on the proper use of soil and water resources, agricultural inputs and increasing crop production. Therefore, this study was carried out in the agricultural year 2017-2018 with the aim of evaluating the water productivity resulting from improved management of canola production inputs and comparing it with conventional management in the northern lands of Khuzestan province. For this purpose, 11 farms (advanced management treatment) were selected to apply technical packages including irrigation scheduling, using the minimum tillage, applying balanced plant nutrition, raised bed planting, proper seed rate, according to farm conditions and farmer facilities. In each of these farms, the amount of applied water during the growing season, grain yield and water productivity were determined and compared with the surrounding farms data with traditional management (control treatment). The results showed that the average canola grain yield and water productivity increased from 2413 kg ha-1 and 0.51 kg m-3 in the control treatment to 2994 kg ha-1 and 0.69 kg m-3 in the superior treatment, respectively. This increase was statistically significant at the level of 1%.

کلیدواژه‌ها English

Water productivity
Canola
Khuzestan
agricultural extension
احمدی، ک.، عباد زاده، ح. ر.، حاتمی، ف.، عبدشاه، ه. و کاظمیان، ع. 1399. آمارنامه کشاورزی سال زراعی 98- 1397. وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، جلد اول: محصولات زراعی، 89 صفحه.
بی‌نام. 1400. برنامه تحول کشاورزی با رویکرد جهادی. وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی. 622 صفحه.
بی‌نام. 1401. گزارش سطح، تولید و عملکرد محصولات زراعی در سال زراعی 1400-1401. وزارت جهاد کشاورزی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، جلد اول: محصولات زراعی، 91 صفحه.
پناهی، ف. 1391. تحلیل عوامل مؤثر بر مدیریت بهینه منابع آب در نظام کشاورزی ایران، پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 5(1): 117-101.
تقی نژاد، ج. و جوادی، ا. 1393. اثر نظام‌های خاک‌ورزی بر برگردان کردن بقایای گیاهی ذرت دانه‌ای و عملکرد کلزا در مغان. ماشین های کشاورزی. 4(2): 352-359.
جعفر نژادی، ع.ر. 1398. ارائه مناسب‌ترین مدیریت حاصلخیزی به‌منظور افزایش عملکرد و کارایی مصرف آب و کود در کشت گندم رامسه (حمیدیه). گزارش نهایی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، شماره مصوب 950016-95002-004-10-46. 26 صفحه.
حکیمی،ه. 1391. ارزیابی تأثیر شیوه‌های انتقال‌یافته‌های تحقیقاتی بر عملکرد محصول در بخش ترویج سازمان جهاد کشاورزی خوزستان. فصلنامه علمی کتابداری و اطلاع‌رسانی 15 (1): 164-143.
خرمیان، م. a1396. ارزیابی بهره‌وری آب آبیاری و اقتصادی ارقام گندم در شبکه آبیاری و زهکشی میاناب شوشتر. گزارش نهایی پروژه تحقیقاتی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. شماره ثبت 52463.
خرمیان، م. b1396. بررسی امکان توسعه چغندرقند پاییزه تحت مدیریت‌های مختلف آبیاری در شبکه آبیاری و زهکشی میاناب شوشتر.  گزارش نهایی پروژه تحقیقاتی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. شماره ثبت 52395.
خرمیان،م. 1391. بهره‌وری آب آبیاری گندم در مزارع شمال استان خوزستان. اولین همایش کشاورزی در مناطق خشک، اسفند. دانشگاه پیام نور شادگان.
رنجبر،غ.، شیران،م.، رحیمیان،م.ح. و هاشمی نژاد، ی. 1394. تأثیر یافته‌های تحقیقاتی بر بهبود عملکرد گندم در اراضی پایین‌دست حوضه کرخه. اولین همایش ملی بررسی ابعاد فنی،اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی طرح احیای 550هزار هکتاری اراضی خوزستان و ایلام.دانشگاه شهید چمران اهواز. 168 صفحه.
سلطانی تودشکی، ع.ر. و خرمیان. م.1389. شناسایی میزان آگاهی کشاورزان از مسائل آب‌وخاک، امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری موردنیاز و راهکارهای تقویت ارتباط بین کشاورزان و کارشناسان گزارش نهایی طرح تحقیقاتی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی. شماره ثبت 71/1466/89.
سلیمان پور شمس، ش. 1391. تعیین تاریخ کاشت و تراکم بوته بر کمیت عملکرد دانه ارقام ذرت زودرس دهقان و فجر به‌عنوان کشت دوم در منطقه معتدل استان کرمانشاه. گزارش نهایی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 28 صفحه
شاهرودی، ع.ا. و چیذری، م. 1387. عوامل تأثیرگذار بر مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه‌های آبیاری (مطالعه موردی در استان خراسان رضوی). مجله تحقیقات و توسعه کشاورزی ایران .39 (1): 75-63.
صبوری، م.ص. و امام‌زاده، ع. ن. 1394. بررسی عوامل ترویجی مؤثر بر پذیرش فناوری‌های حفاظت آب در استان سمنان. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 46 (3): 644-633. 
غنجی، م. ، معصومیان، ع.، خوشنودی فر، ز. و صفاری، ح. 1394. شناسایی و تبیین عوامل تأثیرگذار بر فناوری مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی و منابع طبیعی، پژوهش و فناوری 2: 128-113.  
کریمی، س. 1384. نیازسنجی آموزشی - ترویجی آب و خاک. مطالعات صورت گرفته توسط معاونت ترویج و نظام‌های بهره‌برداری وزارت جهاد کشاورزی.
نیکخواه،م.، رحیمیان، م. ح.، روستا، م.ج. و رزاقان،ح. 1394. ارزیابی برخی راهکارهای مدیریتی افزایش شاخص کارایی مصرف آب مزارع گندم در شرایط شور (مطالعه موردی: منطقه ابرکوه در استان یزد). آب و توسعه پایدار. 1 (3): 83-53.
هدایتی پور،ا. و یونسی الموتی، م. 1397. تأثیر روش‌های خاک‌ورزی بر مصرف انرژی و عملکرد گندم آبی در منطقه اراک. مجله پژوهشی تحقیقات سامانه‌ها و مکانیزاسیون کشاورزی. 19 (71): 28-17. 
Afrakhteh, H., Armand, M., and Bozayeh, F. 2015. Analysis of Factors Affecting Adoption and Application of Sprinkler Irrigation by Farmers in Famenin County, Iran. International Journal of Agricultural Management and Development, 5(2), 89. https://doi.org/10.5455/ijamd.158625
Ali, M., and Mubarak, S. 2017. Effective Rainfall Calculation Methods for Field Crops: An Overview, Analysis and New Formulation. Asian Research Journal of Agriculture, 7(1), 1–12. https://doi.org/10.9734/arja/2017/36812.
Bouman, B.A. M., Lampayan, R.M., and Tuong, T.P. 2007. Water management in irrigated rice: coping with water scarcity. Los Banos (Philippines): International Rice Research Institute. 54 p
Cremades, R., Wang, J., and Morris, J. 2015. Policies, economic incentives and the adoption of modern irrigation technology in China, 399–410. https://doi.org/10.5194/esd-6-399-2015.
FAO. 2022. The dimensions of water productivity. www.fao.org/in-action/remote-sensing-for-water-productivity.
Hemmat, A. 2009. Reduction in primary tillage depth and secondary tillage intensity for irrigated canola production in a loam soil in center Iran. Journal of Agricultural Science and Technology 11: 275-288.
Namara, R, Hussain.I, Bossio, D, Verma, Sh. 2007. Innovative Land and Water Management Approaches in ASIA: Productivity Impacts, Adoption Prospects and Poverty. Outreach. Irrigation and Drainage. 56:335–348.
World Food and Agriculture (FAO) – Statistical Yearbook 2021. World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2021.