مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

راهکارهای توسعه مشارکت بهره برداران در مدیریت منابع آب منطقه جیرفت با بهره گیری از رویکرد تئوری داده بنیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه علی توکلی
حشمت اله سعدی
مهرداد پویا
مصطفی بنی اسدی
گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران
چکیده
خشک‌سالی و بحران آب در ایران فرایند توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را تهدید نموده و بر جنبه‌های مختلف زندگی مردم تأثیر گذاشته است. حل این بحران به‌تنهایی از دولت برنمی‌آید و ضروری است همه مردم به‌ویژه بهره‌برداران در مدیریت آب با دولت همراهی کنند. استان کرمان، به‌ویژه جنوب آن از مناطقی است که به‌شدت از خشک‌سالی تأثیر پذیرفته است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف ارائه راهکارهای افزایش مشارکت بهره‌برداران در مدیریت منابع آب منطقه جیرفت به روش کیفی با بهره‌گیری از رویکرد تئوری داده بنیان انجام شده است. جامعه آماری شامل 18 نفر از کارشناسان‌، متخصصان و اعضای هیئت‌علمی صاحب‌نظر بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. به‌منظور تحلیل اطلاعات از نرم‌افزار MAXQDA 12 استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد: مدیریت منابع آب در جامعه مورد مطالعه، تحت تأثیر مجموعه‌ای از شرایط زمینه‌ای، شرایط میانجی و به‌ویژه راهبردهایی است که مدیران منابع آب در این خصوص طراحی می‌کنند. همچنین نتایج تحقیق نشان داد، مشارکت مردم به‌عنوان یک پدیده محوری در این حوزه اثرگذار است. بر این اساس ایجاد فرصت برای مشارکت بهره‌برداران، افزایش ارتباط دولت و بهره‌برداران کشاورزی، افزایش آگاهی کشاورزان و تشکیل تعاونی‌های آب بران ازجمله مهم‌ترین راهکارهای توسعه مشارکت در مدیریت منابع آب در شهرستان جیرفت می‌باشند. ضمن این‌که اصلاح حکمرانی آب و تدوین راهبردهای مناسب می‌توان به بهبود منابع آب منجر شود.
کلیدواژه‌ها
مدیریت منابع آب
مشارکت مردمی
حوضه آبخیز جیرفت
جنوب کرمان
خشکسالی

عنوان مقاله English

Strategies for Enhancing User Participation in Water Resources Management in the Jiroft Region Using a Grounded Theory Approach

نویسندگان English

fatemeh ali tavakoli
heshmatollah saadi
mehrdad pouya
mostafa bani asadi
Dep. Agri. Extension and Education, Faculty of Agriculture. Bu Ali Sina University
چکیده English

Drought and water crisis in Iran have threatened the process of economic, social and cultural development and it have impacted various aspects of people's lives.  Solving this crisis is beyond the capacity of the government alone, and it is essential  for all people, especially the users, to collaborate with the government in water management. Kerman province, especially south of the province, is one of the areas that have been severely affected by drought. Based on this, the current research was conducted with the aim of providing solutions to increase the participation of users in the water resources management of the Jiroft region through a qualitative approach, utilizing the grounded theory methodology. The statistical population consisted of 18 experts, specialists and academic faculty members who were selected using the purposeful sampling method. MAXQDA 12 software was used to analyze the data. The findings of the research showed that water resource management in the studied community is influenced by a set of contextual conditions and intermediary conditions and especially the strategies designed by water resource managers. Also, the results of the research showed that people's participation is effective as a central phenomenon in this field. Based on this, creating opportunities for the participation of users, increasing the relationship between the government and agricultural users, increasing the awareness of farmers and forming Cooperative of water users are among the most important strategies for the development of participation in the management of water resources in Jiroft City County. In addition, reforming water governance and formulating appropriate strategies can lead to the improvement of water resources.

کلیدواژه‌ها English

water resources management
public participation
jiroft watershed
southern of Kerman
Drought
ادهم ملکی، م.، خسروی­پور، ب. و سلطانی، ف. 1400. عوامل بازدارنده و پیش­برنده مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی (مطالعه موردی: دشت مرغاب، استان خوزستان). جغرافیا و روابط انسانی. (4)3: 423-419.
 
 
اسکوهی، م. و اسماعیلی، ک. 1400. تحلیلی بر نظریه­های حکمرانی و مدیریت منابع آب در ایران. آب و توسعه پایدار. 1: 10-1.
بنی­اسدی، م. و پالوچ، م. 1399. طراحی مدل حکمرانی مطلوب منابع آب زیرزمینی در سطح حوزه آبخیز، حوزه آبخیز ارزوئیه- استان کرمان. مهندسی و مدیریت آبخیز. (2)12: 525-514.
توحیدیان­فر، س. و رضایی مقدم، ک. 1394. دیدگاه کشاورزان نسبت به مشارکت در طرح های آبیاری و زهکشی: تحلیل مدل معادلات ساختاری. مجله تحقیقات کشاورزی ایران. (34)1: 80 تا 91.
خیاطی، م.، موحدی، ر.، حجازی، ا. و کریمی، س. 1399. سبب­های روان­شناختی اشتغال دختران دانش­آموخته کشاورزی در همدان. مدیریت آموزش کشاورزی. 53: 138-111.
دحیماوی، ع.، آخوندعلی، ع.م.، شیروانیان، ع. و برومندنسب، س. 1397. استخراج و وزن­دهی شاخص­های معرف اصول حکمرانی آب کشاورزی در شبکه­های آبیاری و زهکشی خوزستان. تحقیقات منابع آب ایران. (4)14: 245-235.
دماوندی، ع.، سعدی، ح.، نادری مهدیی، ک.، ملکیان، ؤ .1402. ارزیابی شاخص فقر آب کشاورزی استان همدان و شناسایی مولفه های بحرانی. نشریه آب و توسعه پایدار. 10(1):  45 -56.
دیناری، ف.، صدیقی، ح.، عباسی، ع. و مؤمنی هلالی، ه. 1401. تحلیل عوامل مؤثر بر نگرش نسبت به مدیریت بهینه آب با تأکید بر نقش میانجی احساس مسئولیت: مورد مطالعه گندم‎کاران شهرستان کرمانشاه. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. (53): 691-706.
سواری، م. و اسکندری دامنه، ح. 1398. نقش مدیریت مشارکتی در توانمندسازی جوامع محلی در مقابله با خشک‌سالی در جنوب استان کرمان. برنامه­ریزی و آمایش فضا. (2)23: 171-123.
شاعری ع. م. و سعدی، ح.  1382. راهنمای عملی مشارکت و ترویج منابع طبیعی. انتشارات پونه.
شعبانعلی فمی ح. 1389. اصول ترویج و آموزش کشاورزی. انتشارات دانشگاه پیام نور.
عادلی­ساردو، ف.، جعفری، ح.ر.، ملک­محمدی، ب. و کرباسی، ع.ر. 1398. تجزیه‌وتحلیل سیستمی آب مصرفی در بخش کشاورزی در چارچوب مدلی یکپارچه (نمونة موردی: دشت جیرفت جنوب استان کرمان). محیط­شناسی. (4)45: 691-679.
عزیزی خالخیلی، ط. و زمانی، غ. 1388. رهیافت مدیریت مشارکتی آبیاری: مبانی روانشناختی انگیزش و موانع موجود. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 40 (1): 129- 138.
عسکری­بزایه، ف. و طهماسبی، ا. 1398. موانع تحقق مدیریت مشارکتی آبیاری در ایران از دیدگاه مدیران اجرایی و کارشناسان. مدیریت اراضی. (2)7: 193-179.
محمدلو، م.، سعدالدین، ا. و محمدی، ح. 1399. نقش آموزه­ها و نهادهای دینی در مدیریت جامع آبخیزها و ارائه راهکارها. مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی. (16)9: 430-394.
محمدی­دینانی، م.، مولایی، ی. و بنی­حبیب، م.ا. 1401. جایگاه اصل مشارکت عمومی در مدیریت منابع آب از منظر حقوق داخلی و حقوق بین‌الملل آب. پایداری، توسعه و محیط‌زیست. (3)3: 27-15.
مولان­نژاد، ل. و یعقوبی، ج. 1397. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت کشاورزان در مدیریت منابع آب (موردمطالعه: شهرستان میاندوآب). مهندسی منابع آب. 11: 20-11.
نوروزی، ز.، فروزانی، م. و محمدزاده، س. 1399. شناسایی موانع و تسهیل­کننده­های اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی مشارکت مردمی در احداث و بهره­برداری از کانال­های آبیاری با استفاده از تحلیل میدان نیرو (مورد مطالعه شهرستان ویس). علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 16(1): 78-57.
نیکخواه، ه.ا.، ظهیری­نیا، م. و اعلم­کمالی، س.م. 1399. بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت زنان روستایی در مدیریت مصرف آب در شهرستان میناب. جامعه­شناسی کاربردی. (79)31: 142-121.
Agidew, A.A. and Singh, K.N. 2018. Factors affecting farmers’ participation in watershed management programs in the Northeastern highlands of Ethiopia: a case study in the Teleyayen sub-watershed. Ecological Processes. 7(15): 1-15.
 
Ahmed, M.F., Mokhtar, M.B. and Alam, L. 2020. Factors influencing people’s willingness to participate in sustainable water resources management in Malaysia. Journal of Hydrology: Regional Studies. 31: 1-20.
Aryanfar, y. 2020. A Review on the Water Sector in Iran: Current Forecasts, Scenario and Sustainability Issues. International Journal of Progressive Sciences and Technologies (IJPSAT). 22: 13- 18.
Kpadonou, R.A., Owiyo, T., Barbier, B., Denton, F., Rutabingwa, F. and Kiema, A. 2017. Advancing climate-smart-agriculture in developing drylands: Joint analysis of the adoption of multiple on-farm soil and water conservation technologies in West African Sahel. Land Use Policy. 61:196-207.
Lai, C.H., Chan, N.W. and Roy, R. 2017. Understanding Public Perception of and Participation in Non-Revenue Water Management in Malaysia to Support Urban Water Policy. Water. 9(26): 1-16.
Phogella, M.G. and Anbaw, W.S. 2022. Smallholder Farmers Participation in Small-Scale Irrigation: The Case of Emba Alaje District Tigray regional state, Ethiopia. Research Square. 1-14.
Roling, N.G. (1988). Extension science, information systems in agricultural development. Cambridge University Press.
Sepahvand, F., Gholamrezai, S. and Rahimian, M. 2019. Solutions to Enhance the Farmers’ Participation in Water Users Associations (WUAs) in Lorestan Province Iran. International Journal of Agricultural Management and Development. 9(3): 261-271.
Shields, K.F., Moffa, M., Behnke, N.K., Kelly, E., Klug, T., Lee, K., Cronk, R. and Bartram, J. 2021. Community management does not equate to participation: fostering community participation in rural water supplies. Journal of Water, Sanitation and Hygiene for Development. 11: 937- 947.
Strauss, A. and J. Corbin. 1998. Basics of qualitative research: grounded theory procedures and technique (2nd Edition). Sage Publications. 456 pages.
Yapa, L., Abdullah, A.L., Rainis, R. and Hemakumara, G. 2022. Determinants And Measures To Assess Farmers’ Participation In Participatory Irrigation Management (Pim) At The Tail-End Of Irrigation Schemes In Sri Lanka: A Review Of The Empirical Evidence. Social and Humanities. 19: 35- 57
htts://www.moe.gov.ir/
https://sjkj.ir
https://kerman.maj.irp