مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

مقایسه شاخص‎های بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی محصولات عمده زراعی در شهرستان‎های استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2 استاد گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
10.22034/wmaj.2025.207526
چکیده
در جهان امروز، مشکلات مربوط به کشاورزی، امنیت غذایی، منابع آب و بهره‌وری به عنوان چالش‌های اساسی برای جوامع بین‌المللی مطرح شده‌اند. آب به عنوان یکی از عوامل اساسی در کشاورزی و تولید غذا اهمیت ویژه‌ای دارد.مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شاخص‎های بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی محصولات عمده زراعی در شهرستان‎های(22) استان مازندران با استفاده از داده‎های مقطعی 02-1401 و تکمیل 2500 پرسشنامه با استفاده از روش خبرگان توسط محقق انجام گردید. طبق نتایج به دست آمده مشخص شد، بالاترین میزان بهره‎وری آب در محصول گندم در شهرستان آمل برابر با 9/1 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول جو در شهرستان قائم‎شهر برابر با 33/2 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول شلتوک در شهرستان بهشهر برابر با 92/0 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول کلزا در شهرستان بابل و قائم‎شهر برابر با 45/0 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول یونجه در شهرستان چالوس برابر با 87/0 کیلوگرم بر مترمکعب و در محصول شبدر در شهرستان رامسر برابر با 89/1 کیلوگرم بر مترمکعب بوده است. همچنین بالاترین سود ناخالص و خالص اقتصادی در محصول برنج در شهرستان بهشهر به‎ترتیب برابر با 78546 و 73062 ریال بر مترمکعب و کمترین میزان این شاخص‎ها در محصول یونجه در شهرستان چالوس به ترتیب برابر با 6495 و 4020 ریال بر مترمکعب به دست آمد. با توجه به نتایج به دست آمده می‎توان به سیاست‎گذران پیشنهاد نمود تا در مناطق شرق و مرکز استان مازندران محصولاتی مانند گندم، جو، کلزا و شلتوک(بیشتر در مرکز مثل شهرستان‎های آمل و بابل) کشت شده و در غرب استان مازندران محصولات آب‎‌بری مثل یونجه و شبدر کشت گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparison of Physical and Economic Productivity Indicators of Major Agricultural Crops in the Counties of Mazandaran Province

نویسندگان English

Rassol nouri khajebelagh 1
Ali Shahnazari 2
1 Ph. D student, Water Engineering Department, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran
2 Professor Water Engineering Department, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran ,
چکیده English

In today's world, issues related to agriculture, food security, water resources, and productivity have emerged as fundamental challenges for international communities. Water, as a critical factor in agriculture and food production, holds particular importance. This study aims to evaluate the physical and economic productivity indicators of major agricultural crops across 22 counties in Mazandaran Province using cross-sectional data from 2023-2024 and 2,500 completed questionnaires, gathered through the expert method. The results indicate that the highest water productivity was observed in wheat production in Amol County, with 1.9 kg/m³, barley in Qaemshahr County with 2.33 kg/m³, rice in Behshahr County with 0.92 kg/m³, canola in Babol and Qaemshahr counties with 0.45 kg/m³, alfalfa in Chalous County with 0.87 kg/m³, and clover in Ramsar County with 1.89 kg/m³. Additionally, the highest gross and net economic profits were recorded for rice in Behshahr County, with 78,546 and 73,062 rials per cubic meter, respectively, while the lowest values were for alfalfa in Chalous County, with 6,495 and 4,020 rials per cubic meter, respectively. Based on these findings, it is recommended to policymakers that in the eastern and central regions of Mazandaran Province, crops such as wheat, barley, canola, and rice (especially in central areas like Amol and Babol) be cultivated, while in the western regions of the province, water-intensive crops such as alfalfa and clover should be prioritized for cultivation.

کلیدواژه‌ها English

water efficiency
BPD
NBPD
wheat
clover
اخوان گیگلو، ک.، خیری، م.، احمدپری، ه.، عباسی، س.، کلاته، ف. 1402. بررسی محتوای آب مجازی و شاخص‎های بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی آب در محصولات زراعی (مطالعه موردی: شبکه‎ی آبیاری دشت مغان، استان اردبیل). مدل‎سازی و مدیریت آب‌وخاک. 3(3): 295-277.
اسکندری، ح و عالی‎زاده امرایی، ا. 1397. تأثیر الگوی کشت و آبیاری شیاری یک‌درمیان بر بهره‌وری آب و زمین در کشت مخلوط گندم و شبدر. پژوهش آب در کشاورزی. 32(2): 179-186.
امینی، ع.، پرهمت، ج.، سدری، م.ح. 1399. بررسی بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی آب در محصولات عمده زراعی در حوضه تلوار استان کردستان. مهندسی و مدیریت آبخیز. 12(2): 491-481.
پورابوقداره، ع و نقی‎پور، ف. 1401. مروری بر ابعاد تغذیه‏ای و تکنولوژیکی دانه جو. بیوتکنولوژی و بیوشیمی غلات. 1(4): 535-551.
ذوالفقاری، پ.، هزارجریبی، ا.، اسدی، ا.، امیری، ا. 1401. ارزیابی بهره‌وری فیزیکی-اقتصادی آب در روش‎های مختلف کاشت و آبیاری برنج رقم فجر در استان گلستان. پژوهش آب در کشاورزی (علوم خاک و آب). 36(4 (ب)): 391-404.
رضایی، گ، خالدیان، م.ر، کاوسی کلاشمی، م و رضایی، مجتبی. 1400. ارزیابی شاخص‎های بهره‎وری آب در استان‎های عمده تولیدکننده برنج در ایران. نشریه آبیاری و زهکشی ایران. 15(3): 634-644.
شاهنظری، ع.، دریکنده، د.، جعفری صیادی، ف.، کیخا، م.، آلاشتی، م.ر.، صادقی، س. 1402. بررسی تطبیقی- مقایسه‌ای الگوهای کشت جهت توسعه بخش کشاورزی استان مازندران. مدیریت آب و آبیاری. 13(1): 187-171.
عباسی، ف.، ف. سهراب و ن. عباسی. 1395. ارزیابی وضعیت راندمان آب آبیاری در ایران. مجله تحقیقات مهندسی سازه­های آبیاری و زهکشی. 67(11): 128-113.
قدمی فیروزآبادی، ع.، چایچی، م.، سیدان، س.م. 1396. اثر سامانه‌های آبیاری بر عملکرد و بهره‌وری آب سه ژنوتیپ گندم و ارزیابی اقتصادی آن‎ها در همدان. پژوهش آب در کشاورزی. 31(2): 149-139.
متولی، ع و یاسور، ص. 1398. مقایسه روند شاخص‌های انرژی و میزان تولید گاز گلخانه‌ای CO2 در تولید کلزای آبی و دیم در شمال ایران. مجله علمی-پژوهشی اکوفیزیولوژی گیاهی. 11(36): 88-102.‎
ناصری، ا.، عباسی، ف. و اکبری، م. 1396. برآورد آب مصرفی در بخش کشاورزی به روش بیلان آب. مجله تحقیقات مهندسی سازه­های آبیاری و زهکشی. 68(18): 32-17.
نخجوانی مقدم، م. م.، قهرمان، ب.، زارعی، ق. (1396). تحلیل بهره‌وری آب گندم در مدیریت‌های آبیاری در برخی از مناطق ایران. پژوهش آب در کشاورزی 31(1): 57-43.
نوری خواجه‎بلاغ، ر، خالدیان، م.ر کاوسی کلاشمی، م. 1399. مقایسه شاخص‎های بهره‎وری آب محصولات عمده زراعی در دشت اردبیل. مجله آبیاری و زهکشی ایران. 14(3): 894-904.
De Pinto, A., Cenacchi, N., Kwon, H. Y., Koo, J. and Dunston, S. 2020. Climate smart agriculture and global food-crop production. PLoS One. 15(4): e0231764
Ararssa, A. A., Gebremariam, A. G., Mulat, W. L. and Mekonnen, M. M. 2019. Effects of irrigation management on yield and water productivity of Barley Hordeum vulgare in the upper Blue nile basin: case study in northern Gondar. Water conservation science and engineering4: 113-121.
Jäger, T., Mokos, A., Prasianakis, N. I. and Leyer, S. 2022. first_page settings Order Article Reprints Open AccessArticle Pore-Level Multiphase Simulations of Realistic Distillation Membranes for Water Desalination. Membranes.
Bakheit, B.R., Ali, M.A., and Helmy, A.A. 2012. The influence of temperature, genotype and genotype × temperature interaction on seed yield of berseem clover. Asian. J. Crop. Sci. 4: 63-71
Shah, F., Z. Khan, A. Iqbal, M. Turan and M. Olgun. 2020. Recent Advances in Grain Crops Research. Intech Open Publications. London, UK.