مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

ارزیابی میزان توسعه آبیاری تحت فشار در ایران در مقایسه با جهان

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
نادر حیدری 1
محمد مهدی نخجوانی مقدم 2
1 عضو هیات علمی بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی
2 استادیار موسسه تحقیقات فنی مهندسی و کشاورزی کرج
چکیده
با توجه به محدودیت منابع آب و ضرورت افزایش بهره وری آب در تولید محصولات کشاورزی، توسعه روش‌های آبیاری تحت فشار یکی از سیاستها و فعالیتهای اجرائی مهم و عمده بخش آب کشاورزی در طی سالهای اخیر بوده است. هدف از این پژوهش بررسی وضعیت توسعه آبیاری تحت فشار از بعد کمّی در کشور ایران و مقایسه آن با سایر کشورها و مناطق مختلف جهان با استفاده از شاخص ضریب نفوذ آبیاری تحت فشار (نسبت مساحت اراضی تجهیز شده به روشهای آبیاری تحت فشار به کل اراضی فاریاب)، و در نهایت برآورد حد مطلوب و مورد انتظار سطح توسعه آن برای کشور میباشد. بر اساس نتایج ضریب نفوذ آبیاری تحت فشار تا پایان برنامه ششم توسعه (سال 1399) برابر 21/4 درصد می باشد که در مقایسه با سایر کشورها (23 کشور منتخب) در حد پائینی قرار دارد. با استفاده از روش همبستگی چند متغیره بین مقادیر متغیرهای اثر گذار بر مدیریت آب نظیر سرانه برداشت از منابع آب، سهم برداشت از منابع آب در بخش کشاورزی، مساحت اراضی فاریاب، و ضریب نفوذ آبیاری تحت فشار 14کشور منتخب و اعمال مقادیر نظیر برای کشور ایران، سطح مطلوب و مورد انتظار (ضریب نفوذ) آبیاری تحت فشار کشور برابر 49/2درصد برآورد شد (130 درصد افزایش در مقدار فعلی ضریب نفوذ). یعنی در سالهای آینده از جمله در برنامه هفتم توسعه، میتوان به شرط لحاظ ضوابط، مقررات، و تمهیدات لازم از جنبه کاهش اثرات منفی و نامطلوب توسعه ناموزون سامانه ها بر منابع آب و محیط زیست، و جلوگیری از وقوع پدیده "اثر بازگتشی"، به صورت مطلوب و پتانسیل تا نیمی از اراضی فاریاب کشور را مجهز به آبیاری تحت فشار نمود. لذا هنوز فضا برای توسعه بیشتر با لحاظ تمهیدات لازم و به شرط ایجاد زیر ساخت‌ها، و ضوابط و مقرراتی کنترلی لازم، وجود دارد.
کلیدواژه‌ها
آبیاری تحت فشار"
اراضی فاریاب"
سرانه آب"
سهم آب کشاورزی"
"
میزان توسعه

عنوان مقاله English

Evaluation of pressurized irrigation development in Iran compared to the world

نویسندگان English

Nader Heydari 1
Mohammad Mehdi Nakhjavani Moghadam 2
1 Associate Professor, Irrigation and Drainage Department., Agricultural Engineering Research Institute
2 Assistant Professor,
چکیده English

Considering the limitation of water resources and the need to increase water productivity in the production of agricultural products, the development of new irrigation systems has been one of the most important policies and activities of the agricultural water sector in recent decades. The purpose of this research is to quantitatively investigate the development of pressurized irrigation development in Iran and compare it with other countries and regions of the world using the pressurized irrigation development index, and finally the estimation of the optimal and expected level of its development for the country. According to the results, the PDI index until the end of the sixth development program (2020) is 21.4%, which is low compared to other 23 selected countries. Using the multivariable correlation method between the values of the variables affecting water management such as per capita withdrawal, the share of withdrawal from water resources in the agricultural sector, the area of irrigated lands, and the PDI index of 14 selected countries and applying values like for the Iran country, the desired and expected level of pressurized irrigation in the country was estimated at 49.2%. In other words, in the coming years it is possible to reduce the negative and undesirable effects of the unbalanced development of modern systems on water resources and the environment, and prevent the occurrence of the phenomenon of "rebound effect", in a favorable and potential way, up to half of the irrigated lands in the country should be equipped with pressurized irrigation systems. Meanwhile, according to the latest statistics, until the beginnings of 2023, the PDI has reached to 30% (2.9 million hectares). Therefore, there is still room for further development in terms of the necessary arrangements and under the condition of creating infrastructures, and necessary control rules and regulations by the related organizations.

کلیدواژه‌ها English

Agriculture water share"
Development rate"
Irrigated land"
Per capita water"
"
Pressurized irrigation"
تصویب­نامه هیات وزیران. 1382. راهبردهای توسعه بلندمدت منابع آب کشور، تصویب­نامه هیات وزیران در خصوص راهبردهای توسعه بلندمدت منابع آب کشور، شماره 44712 ت 27443 ه-، مورخ 11/8/1382.
جنگ چی کاشانی، س. و حکمت، م. 1398. مدل­سازی ریاضی به‌منظور شناسایی عوامل اثرگذار در پذیرش سامانه­های نوین آبیاری در مصرف بهینه آب کشاورزی )مطالعه موردی بخش باروق شهرستان میاندوآب(. مجله علوم جغرافیایی. 15 (31): 12 - 22.
حیدری، ن. 1398. شناسایی و تحلیل مسائل نرم‌افزاری- مدیریتی مؤثر بر بهره‌وری آب کشاورزی در ایران. تحقیقات منابع آب ایران. 15 (3): 206-189.
حیدری، ن. 1401. مدرن سازی آبیاری و پدیده اثر بازگشتی. سخنرانی در پانل "بررسی پدیده اثر بازگشتی در اقدامات منتهی به ‌صرفه‌جویی آب در مزرعه و ملاحظات لازم در کنترل آن"، اولین کنگره فنی و مهندسی کشاورزی، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، 26 بهمن 1401، کرج، ایران.
رحمتی، ح. شاکر، م. و کیانی، ع. 1392. بررسی عملکرد کمّی و روند توسعه­ی طرح­های آبیاری تحت‌فشار در کشور. مجموعه مقالات چهارمین همایش ملی مدیریت شبکه­های آبیاری و زهکشی، 6 الی 8 اسفند، دانشکده مهندسی علوم آب، دانشگاه شهید چمران، اهواز، صفحه­های510-503.
قانون افزایش بهره­وری. 1389. قانون افزایش بهره­وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی. مجلس شورای اسلامی، شماره ابلاغیه 32693/144، مورخ 19/5/1389.
محمدی، ن.، محتشمی، ت. و کرباسی، ع. ر. 1397. عوامل مؤثر بر توسعه سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در منطقه تربت‌حیدریه از دیدگاه کارشناسان. نشریه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 14(1)، 23-35.
مرید، س. ثقفیان، ب. و فرخ نیا، ا. 1396. تدوین راهبردها و برنامه ملی سازگاری با تغییر اقلیم در بخش آب: گزارش مطالعات بخش اول-مفاهیم، تجارب و رویکردهای سازگاری با تغییر اقلیم. گزارش پژوهشی مؤسسه تحقیقات آب به سفارش دفتر برنامه­ریزی کلان آب و آبفا، معاونت آب و آبفا وزارت نیرو، 297 صفحه.
Albertson, M. L. and Bouwer. H. 1992. Future of irrigation in balanced third world development. Agricultural Water Management. 21(1-2):33-44.
Amerasinghe, P. and Sikka, A. 2018. Building capacity of smallholder farmers for enhanced adoption of drip irrigation: Lessons from Karnataka, India. International Water Management Institute (IWMI).
Anonymous 2018. Irrigation in Australia: Facts and Figures. National Program for Sustainable Irrigation. www. npsi. gov. au.
Anonymous. 2013. Irrigation methods. Earth Systems and Environmental Science, Elsevier Inc.
 
http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-12-409548-9.05195-2.
Anonymous 1994. Drip Irrigation in India. Indian National Committee on Irrigation and Drainage (INCID). New Delhi. India.
Berbel, J., Gutierrez-Martin, C., Rodriguez-Diaz, J.A., Camacho, E. and Montesinos, P. 2015. Literature review on rebound effect of water saving measures and analysis of a Spanish case study. Water Resources Management. 29:663–678.
Birkenholtz, T. 2017. Assessing India’s drip-irrigation boom: efficiency, climate change and groundwater policy. Water International. DOI: 10.1080/02508060.2017.1351910.
Durand, P. 2017. Innovations in on-farm irrigation. Irrigation Australia LTD. March 7, 2017.
FAO. 2009. Irrigation in the Middle East region in figures. AQUASTAT survey. 2008, Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Rome. Italy.
FAO. 2012. Irrigation in Southern and Eastern Asia in figures. AQUASTAT Survey – 2011, FAO Water Report, Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Rome. Italy.
FAO. 2014. Water from the clouds. Prepared by AQUASTAT, FAO’s global water information system, 2014, http://www.fao.org/nr/aquastat.
http://www.worldwatch.org/node/5942.
Jägermeyr, J., Gerten, D., Heinke, J., Schaphoff, S., Kummu, M. and Lucht, W. 2105. Water savings potentials of irrigation systems: Global simulation of processes and linkages. Hydrol. Earth Syst. Sci., 19: 3073–3091. http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/19/3073/2015.
Khosro, M. and Kamil, A. 2018. Drip irrigation in India: prospects, potential, and challenges. Journal of Geography, Environment and Earth Science International, 17(4): 1-14, 2018. Article no.JGEESI.44663
Koech, R. and Langat, Ph. 2018. Improving irrigation water use efficiency: A review of advances, challenges and opportunities in the Australian context. Water-MDPI, 10 (12): 1771, doi: 10.3390/w10121771.
Lecina, S., Isidoro, D., Playa´N, E. and Aragues, R. 2010. Irrigation modernization in Spain: effects on water quantity and quality: a conceptual approach. Water Resources Development. 26 (2):265–282. June 2010.
MIDH. 2017. MI at a glance - Note on centrally sponsored scheme on micro irrigation under Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana (PMKSY), Mission for Integrated Development of Horticulture, Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, GoI.
National Geographic. 2013. Drip irrigation expanding worldwide. Retrieved from http://news, https://www.postcarbon.org/drip-irrigation-expanding-worldwide/.
Palanisami, K., Mohan, K., Kakumanu, K.R. and Raman, S. 2011. Spread and economics of micro-irrigation in India: evidence from states. Economic and Political Weekly. Supplement EPW. June 25, 2011. XlVi (26).
Perry, C. and Steduto, P. 2017. Does improved irrigation technology save water?: A review of the evidence. Cairo, Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). http://www.fao.org/3/I7090EN /i7090en .pdf17.
Priyan, K. and Panchal, R. 2017. Micro-Irrigation: An efficient technology for India’s sustainable agricultural growth. Kalpa Publications in Civil Engineering, International Conference on Research and Innovations in Science, Engineering &Technology (ICRISET 2017), Selected papers in Civil Engineering. Vol. , Pages 398-402.
Raman, S. 2010. State wise micro irrigation potential in India. An assessment. Unpublished Paper. Natural Resources Management Institute, Mumbai.
Rajni, J., Prabhat, K., Dhirendra Kumar, S. 2019. Irrigation in India: Status, Challenges and Options. Journal of Soil and Water Conservation 18(4): 354-363, October-December 2019, ISSN: 022-457X (Print); 2455-7145, DOI: 10.5958/2455-7145.2019.00050.X.
Saxena, C.K. and Ramana Rao, K.V. 2019. Micro-Irrigation for higher water productivity in horticultural crops. In book: Phytochemistry of fruits and vegetablesPublisher: Brillion Publishing, March 2019, New Delhi. https://www.researchgate.net/publication/332111561
Ward, F. A. and Pulido-Velazquez, M. 2008. Water conservation in irrigation can increase water use. Proceedings of the National Academy of Sciences, 105(47): 18215–18220.
Wolter, H. and Burt, C. M. 1997. Concepts for irrigation system modernization. FAO Water Report 12; RAP Publication 1997/22. Proc., Expert Consultation on Modernization of Irrigation Schemes: Past Experiences and Future Options. Food and Agricultural Organization of the United Nations. Bangkok, Thailand. November 26–29, 1996.
Worldwatch Institute. 2013. Efficient irrigation tool may deplete more water. Retrieved from http://www.worldwatch.org/node/5942.
Xu, H., Yang, R. and Song, J. 2021. Agricultural water use efficiency and rebound effect: A study for China. International Journal of Environmental Research and Public Health. 18:7151-7160.