مدیریت آب در کشاورزی

مدیریت آب در کشاورزی

عوامل مؤثر بر نگرش گلخانه‌داران به سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار (مطالعه موردی: شهرک گلخانه‌ای شهرستان صومعه‌سرا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سعید گل آقایی کالمرزی 1
محمدکریم معتمد 2
محمدرضا خالدیان 3
پریسا شاهین رخسار 4
1 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان
2 گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، گیلان
3 گروه مهندسی آب دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت ایران
4 عضو هیات علمی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان،سازمان تحقیقات، آموزش و
چکیده
باوجود توسعه روش‌های آبیاری تحت‌فشار در بسیاری از مزارع، باغات و گلخانه‌ها در کشور، گلخانه‌‌داران شهرستان صومعه‌سرا تمایل چندانی به استفاده از سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار ندارند. این پژوهش به بررسی عوامل مؤثر بر نگرش گلخانه‌‌داران به سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار در سال 1402 پرداخته است. تحقیق حاضر ازنظر ماهیـت، کـاربردی و ازنظر روش، پیمایشـی است، جامعه آماری آن، 129 گلخانه دار بوده که به دو گروه دارای سامانه آبیاری تحت‌فشار (گروه اول) و فاقد آن (گروه دوم) تقسیم شدند. حجم نمونه اول به‌صورت تمام شمار به تعداد 25 تن بود و بـا استفاده از روش تعیین تعداد نمونه کوکران، حجم نمونه آماری جامعه دوم، 82 تن محاسبه شد. ابزار گردآوری اطلاعات این پژوهش، مطالعه کتابخانه‌ای و پرسشنامه است و روایی آن با ارائه به 15 کارشناس خبره تائید و پایایی آن بر اساس ضریب آلفای کرونباخ (9/0)، مناسب ارزیابی شد. نتایج این پژوهش نشان داد که 40 درصد از گلخانه‌‌داران گروه اول، نگرش مناسب و 50 درصد از گلخانه‌‌داران گروه دوم، دارای نگرش متوسط در خصوص سامانه آبیاری تحت‌فشار بوده‌اند. بررسی رابطه بین تک‌تک متغیرهای مستقل سواد، مهارت فنی، عملکرد در واحد سطح، دسترسی به افراد ماهر در خصوص تعمیر و نگهداری سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار، خدمات بیمه‌ای، بازدیدهای علمی، ملاقات با مروجین و برنامه‌های کشاورزی با متغیر وابسته نگرش گلخانه‌‌داران نشان داد که این رابطه مثبت و معنی‌دار در سطح اعتماد 99% هست. بخش رگرسـیون لجسـتیک ترتیبـی مشخص کرد که از بین متغیرهای هشت‌گانه این پژوهش، متغیرهای سواد، مهارت فنی و عملکرد در واحد سطح اهمیت بیشتری در مقایسه با پنج متغیر دیگر داشته‌اند. همچنین نتایج تحلیل عاملی نشان داد که عوامل مؤثر بر نگرش گلخانه‌‌داران گروه اول و دوم در خصوص سامانه‌های آبیاری تحت‌فشار به ترتیب شامل عوامل زیرساختی، کانال‌های ارتباطی، اقتصادی، فردی و حرفه‌ای و تماس‌های آموزشی و ترویجی هست.
کلیدواژه‌ها
نگرش
روش‌های نوین آبیاری
گلخانه‌داران
مراکز پژوهشی و خدماتی
نشریات ترویجی

عنوان مقاله English

Factors Affecting Greenhouse Growers' Attitudes towards pressurized irrigation systems (Case study: Greenhouse Town in Soumesara County)

نویسندگان English

Saeed Golaghaei Kalmarzi 1
Mohammadkarim Motamed 2
Mohammadreza Khaledian 3
parisa shahinrokhsar 4
1 Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
3 Department of Water Eng., Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
4 Agricultural Engineering Research Department, Gilan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Rasht, Iran
چکیده English

Despite the development of pressurized irrigation methods in many farms, orchards, and greenhouses across the country, greenhouse growers in Soumesara County show little interest in adopting pressurized irrigation systems. This study investigates the factors affecting greenhouse growers' attitudes towards pressurized irrigation systems in 2023. The present research is applied in nature and follows a survey-based methodology. The statistical population consisted of 129 greenhouse growers, divided into two groups: those with pressurized irrigation systems (Group 1) and those without (Group 2). The sample size for the first group was 25 individuals (census sampling), while for the second group, a sample size of 82 individuals was calculated using Cochran's sample size determination formula. Data collection tools included library studies and questionnaires, whose validity was confirmed by 15 experts, and reliability was assessed using Cronbach's alpha coefficient (0.9), indicating a suitable level of reliability. The study results showed that 40% of the greenhouse growers in Group 1 had a positive attitude, while 50% of those in Group 2 had a moderate attitude towards pressurized irrigation systems. The analysis of the relationship between individual independent variables — including literacy, technical skills, yield per unit area, access to skilled individuals for system maintenance, insurance services, scientific visits, meetings with extension agents, and agricultural programs — and the dependent variable (greenhouse growers' attitude) revealed a positive and significant relationship at a 99% confidence level. The ordinal logistic regression analysis indicated that among the eight studied variables, literacy, technical skills, and yield per unit area were more significant compared to the other five variables. Moreover, factor analysis results showed that the factors influencing the attitudes of both groups of greenhouse growers towards pressurized irrigation systems included infrastructure, communication channels, economic factors, individual and professional factors, and educational and extension contacts

کلیدواژه‌ها English

attitude
new irrigation methods
greenhouse owners
research and service centers
promotion publications
احمدی، س. و سپاس ‌‌خواه، ع. 1396. واکاوی پیامدهای گسترش آبیاری زیر فشار در ایران. مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 2 (2): 148-131.
اعظمی، ا.، زرافشانی، ک.، دهقانی سانیج، ح. و گرجی، ع. 1391. واکاوی نگرش بهره‌برداران نسبت به سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار و عوامل مؤثر بر آن در استان کرمانشاه. نشریه آب‌وخاک (علوم و صنایع کشاورزی). 26 (4): 896-886.
افشاری، س.، رضائی، ر.، قلی ‌‌زاده، ح. و شعبانعلی فمی، ح. 1396. عوامل تعیین‌کننده نگرش کشاورزان نسبت به مدیریت پایدار منابع آب (موردمطالعه: شهرستان کمیجان(. فصلنامه آموزش محیط‌زیست و توسعه پایدار. 6 (1): 113-101.
پیرایش، ا. 1392. بررسی عوامل مؤثر بر عدم پذیرش و توسعه سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار (آبیاری بارانی در ایران). اولین همایش ملی گیاهان دارویی و کشاورزی پایدار، دانشگاه شهید مفتح همدان، ص 11-1.
پورعظیم، ج.، ملک ‌‌سعیدی، ح. و اسکندری، ف. 1398. نگرش کشاورزان نسبت به اثربخشی تعاونی آب ‌‌بران در مدیریت پایدار منابع آب بخش گهواره شهرستان دالاهو. تعاون و کشاورزی. 8 (32): 97-72.
خدابخشی، ا.، قاسم، ج. و سیلان، ک. 1390. عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تشکل‌های آب ‌‌بران در بخش مرکزی شهرستان زنجان. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 3: 453-463.
دیناری، ف.، صدیقی، ح.، عباسی، ع. و مؤمنی ‌‌هلالی، ه. 1401. تحلیل عوامل مؤثر بر نگرش نسبت به مدیریت بهینه آب با تأکید بر نقش میانجی احساس مسئولیت: موردمطالعه گندمکاران شهرستان کرمانشاه. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 2 (3): 706-693.
رحمانی، ص.، یزدانی، س.، محمودی، ا.، شوکت فدائی، م. و سوری، ع. 1395. بررسی عوامل مؤثر بر توسعه سطح کشت آبیاری تحت‌فشار با استفاده از مدل لاجیت (مطالعه موردی: استان اردبیل). فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه‌ی اقتصادی. 6 (23): 26-13.
صدیقی، ح. و فرزندوحی، ج. 1382. بررسی نگرش کشاورزان نسبت به به‌کارگیری سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار در استان کرمانشاه. مجله علوم کشاورزی ایران. 35 (3): 679-689.
طاهرآبادی، ف.، معتمد، م. و خالدیان، م. 1395. عوامل مؤثر بر پذیرش آبیاری بارانی بین گندم ‌‌کاران شهرستان کنگاور استان کرمانشاه. نشریه مدیریت آب در کشاورزی. 3 (2): 12-1.
عیدی، ا.، کاظمیه، ف. و ظریفیان، ش. 1399. واکاوی عوامل مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی (مطالعه موردی گندمکاران روستاهای شهرستان مراغه). نشریه علمی پژوهشی دانش کشاورزی و تولید پایدار. 13 (2): 163-17.
عیسی ‌‌زاده، م.، فاخری ‌‌فرد، ا. و دربندی، ص. 1402. تأثیر توسعه شهرک‌های گلخانه‌ای بر تأمین نیاز زیست‌محیطی دریاچه ارومیه با استفاده از مدل SWAT(مطالعه موردی: حوضه آبریز آجی ‌‌چای). نشریه دانش آب و خاک. 33 (3): 108-89.
محمدی ‌‌کانی ‌‌گلزار، ف.، سواری، م. و مطیعی، ن. 1391. تحلیل نگرش کشاورزان شهرستان دیواندره نسبت به مدیریت آب کشاورزی، مجموعه مقالات چهارمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران، 4: 17-1.
مرزبان، ح.، صدرایی جواهری، ا.، زیبایی، م.، ناظم ‌‌السادات، م. و کریمی، ل. 1398. بررسی وضعیت منابع و مصارف آب در ایران و راهکارهای بهبود وضعیت. مجله آب و فاضلاب. 30 (4): 32-16.
موموندی، ع.، امیدی نجف‌آبادی، م.، حسینی، ج. و لشگرآرا، ف. 1398. عامل‌های مؤثر بر گرایش کشاورزان به استفاده از سیستم‌های آبیاری تحت‌فشار. مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 4 (2): 238-223.
میرزایی، آ. و میردامادی، م. 1391. سازه‌های مختلف تأثیرگذار بر تمایل کشاورزان استان گلستان در تشکل آب ‌‌بران. روستا و توسعه، 15 (1): 151-135.
نجفی، ر.، عابدی سروستانی، ا. و محبوبی، م. 1393. اهمیت نگرش کشاورزان در مدیریت بحران آب. همایش ملی راهکارهای پیش روی بحران آب در ایران و خاورمیانه،شیراز، https://civilica.com/doc/369152.
نوری، ه.، جمشیدی، ع.، جمشیدی، م.، هدایتی مقدم، ز. و فتحی، ع. 1392. تحلیل عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان درباره مدیریت آب زراعی، مطالعه موردی: شهرستان شیروان و چرداول. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. 44 (4): 655-645.
Abdul-Hanan, A., Ayamga, M., and Donkoh, S. 2014. Adoption of soil and water conservation techniques in Ghana.
Adams, E.A. 2014. Behavioral attitudes towards water conservation and reuse among the United States public. Resources and Environment, 4(3):162-167.
Albarracin, D. and Shavitt, S. 2017. Attitudes and attitude change. Journal of Annual Review of Psychology. 69: 4.1–4.29.
Al-Zaidi, A., Baig, M., Elhag, E. and Aljuhani, M. 2014. Farmers attitude the traditional and modern irrigation. Science, Policy and Politics of Modern Agricultural System, 4: 109-122.
Burton, R. J. F. 2014. The influence of farmer demographic characteristics on environmental behaviour: A review. Journal of Environmental Management, 135: 19-26.
Ndiiri J. A., Mati B. M., Home P. G., Odongo B. and Uphoff N. 2013. Adoption, constraints and economic returns of paddy rice under the system of rice intensifcation in Mwea, Kenya. Agricultural Water Management, 129: 44 -55.
Pék, É., Fert, I. and Alobid, M. 2019. Evaluating the effect of farmers’ participation in irrigation management on farm productivity and profitability in the mubuku irrigation scheme, Uganda. Journal of Water, 11: 1-18.
Perry, C. 2018. Improving Irrigation Management in Conditions of Scarcounty: Myth vs Truth; Global Water Forum: Brasilia, Brazil.
Sarkar, A. 2011. Socio-economic implications of depleting groundwater resource in Punjab: A comparative analysis of different irrigation systems, Economic and Political Weekly, 46(7): 61-66.