مؤلفه‌های بیلان آب زیرزمینی دشت تسوج (حاشیه شمالی دریاچه ارومیه)

نویسنده

دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران.

چکیده

تولید محصولات زراعی و باغی در استان آذربایجان شرقی و به‌ویژه در دشت تسوج در حاشیه شمالی دریاچه ارومیه، به منابع آب زیرزمینی وابستگی کامل دارد. برای بهره‌برداری بهینه و پایدار از منابع آب زیرزمینی بایستی مؤلفه‌های بیلان آب زیرزمینی با دقت نسبی شناسایی گردد؛ بنابراین، پژوهش حاضر باهدف تعیین مؤلفه‌های تغذیه و تخلیه بیلان آب زیرزمینی دشت تسوج برای دوره آماری 23 سال از 74-1373 تا 96-1395 انجام یافت. نتایج نشان داد میانگین حجم تغذیه آب‏های زیرزمینی در این دشت 20 میلیون مترمکعب بود که مؤلفه‌های جریان ورودی از مقاطع آب‏های زیرزمینی (با 39 درصد)، نفوذ از بارش (با 27 درصد)، نفوذ از جریان‏های سطحی (با 12 درصد)، نفوذ از آب آبیاری (با 18 درصد) و نفوذ از فاضلاب شرب و صنایع (با 4 درصد) نقش اصلی در تغذیه داشتند. میانگین حجم تخلیه آب‏های زیرزمینی در این دشت 24 میلیون مترمکعب بود؛ بنابراین میانگین کاهش ذخیره آب زیرزمینی 4 میلیون مترمکعب در سال بود. به‌عبارت‌دیگر حجم تخلیه از منابع آب زیرزمینی در این دشت از حجم تغذیه بیشتر بود. برای استفاده پایدار از منابع آب زیرزمینی راهکارهای اساسی شامل افزایش میزان تغذیه یا کاهش میزان تخلیه از منابع آب زیرزمینی است. استفاده راهکارهای اجرایی برای تعادل‏بخشی آب‏های زیرزمینی می‏تواند به بهره‏برداری پایدار از منابع آب زیرزمینی مساعدت نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Components of Groundwater Balance for Tasuj Plain (North of Urmia Lake)

نویسنده [English]

  • Abolfazl Nasseri
Agricultural Engineering Research Department, East Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

The Agricultural productions in the province of East Azarbaijan and especially in Tasuj plain located on the north of Urmia Lake is completely depends on groundwater resources. It is required to recognize the components of groundwater balance with relative precision for optimal and sustainable application of groundwater resources. Therefore, the present study was conducted with the aim of determining the components of charge and discharge of the groundwater balance for the Tasuj plain for a period of 23 years from 1994-95 to 2016-17. Results showed that average of groundwater charge in this plain was 20×106 m3 which input flow from the groundwater sections (with 39%), infiltration from rainfall (with 27%), infiltration from surface flow (with 12%), infiltration from irrigation water (with 18%) and infiltration from municipal and industries water (with 4%) played a major role in charge of ground water. The average groundwater discharge in this plain was 24×106 m3. Therefore, the average reduction in groundwater storage was 4×106 m3 per year. In other words, discharge from groundwater resources in this plain was higher than that of charge. Basic approaches to sustainable utilization of groundwater resources include increased charge or reduced discharge of ground water resources. Application of procedures for improving irrigation efficiency, land leveling, increasing infiltration from rainfall, surface runoff or irrigation water are some of the executive solutions to balance groundwater.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Groundwater
  • Groundwater balance
  • Charge and recharge of ground water
  • Tasuj Plain
بی‌نام، 1396. بررسی وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور. شرکت مدیریت منابع آب ایران، معاونت مطالعات پایه و مدیریت حوضه‌های آبریز، وزارت نیرو. ایران.
جلیلی، خ.، مرادی، ح.ر.، و بزرگ حداد، الف. 1395. تحلیل بیلان آب زیرزمینی مبتنی بر دیدگاه کشاورزی پایدار در دشت اسلام‌آباد. مهندسی آبیاری و آب ایران. (25)6: 110-127.
پورمحمدی، س.، دستورانی، م.ت.، جعفری، ه.، رحیمیان، م.ح.، گودرزی، م.، مسماریان، ز.، باقری، ف. 1394. بررسی بیلان آب زیرزمینی دشت تویسرکان همدان به کمک مدل ریاضی مادفلو. اکوهیدرولوژی، (4)2: 371-382.
Anonyms. 1991. Water master plan for Iran. Groundwater Resources. Jamab Consulting Engineers. Tehran. 70pp.
Anonyms. 2012. Groundwater resources statues. Energy Ministry. Iran
Beighlari, B.N., Samani, M., Nematallahi, A.R., and Zarei, M. 2003. Investigation of rainfall-runoff time series and lag times in Bazyaft watershed. The 7th Symposium of Iranian Geologists. Isfahan University.
Castellano-Mendez, M., Gonzalez-Manteiga, W., Febrcro- Bende, M., Prada-Sanchez, J.M., and Lozano-Calderon, R. 2004. Modeling of monthly and daily behavior of the run off the Xallas River using Box-Jenkins and Neural networks methods, Journal of Hydrology, 296: 38-58.
Chow, V.T., and Kareliotis, S.J. 1970. Analysis of stochastic hydrologic systems. Water Resources Research, 16: 1569-1582.
Fathabadi, A., Salajegheh, A., and Mahdavi, M. 2008. Forecasting River discharges by Neuro-Fuzy and time series models. Iran-Watershed Management Science and Engineering, 2(5): 21-30.
Ghahraman, N., and Ghrekhani, A. 2011. Evaluation of Stochastic time series models in estimation of pan evaporation: case study in Shiraz station. Iranian Journal of Water Research in Agriculture (Formerly Soil and Water Sciences), (1):75-81.
Ghandi, A. 2005. Hydrogeological and hydrochemical study of Tasuj plain aquifer and artificial recharge effects on its groundwater resources. Msc Thesis. Tabriz University. Ira.
 Habibzadeh, A., Majidi, A., Mostafaei, A., Alinezhad, A., Porhemmat, J., and Rafiei, M. 2006. Quantity changes in groundwater of Tasuj plain under artificial recharges practices. Annual research report. East Azarbaijan Research Center for Agriculture and Natural Resources, 87pp.
Hashemi, R., and Jahanshahi, M. 2005. Analysis and forecasting of monthly and annual rainfall in Torbat Heydarieh (Khorarsan). Probability and Stochastic Process. Birjand. Iran.
 Quimpo, R.G. 1968. Autocorrelation and spectral analysis in hydrology. Journal of Hydraulic Division, ASCE, 94(2): 363-373.
Nakhaei, M., and Mirarabi, A. 2010. Flood forecasting by time series of discharge of Sumbar River with Box-Jenkins model. Journal of Engineering Geology, 1(4): 901-910.
Raeisi, A. 2001. Application of stochastic methods in climate changes of South of Iran. The 2nd Conference on Climate Change. Meteorological Organization. Tehran. Iran.
Rahimi, D., and Gayoor, H. 2010. Analysis of Karoon discharge with Box-Cox transformation and time series. Geographical Research, 25(4): 135-151.
Samani, N. 2001. Response of karst aquifer to rainfall and evaporation, Maharlu basin, Iran. Journal of Cave and Karst Studies, 63: 23-40.
 Samani, N., Raeissi, E., and Soltani, A. 1994. Modeling the stochastic behavior of the Fars River. J. Science. IRI, 5(1&2): 49-58.
 Siadat, H. 2000. Iranian agriculture and salinity. Soil and Water Research Institute of Iran, Tehran, Iran.
Tarazkar, M.H., and Sedghamiz, A. 2008. Comparing monthly discharge forecasting for Karkheh River by using time series and artificial intelligence traits. Pazhohesh and Sazandeghi, 21(3): 51-58.
Torabi, S. 2001. Investigation and forecasting of temperature and rainfall variations in Iran. PhD Thesis in Natural Geography. Tabriz University. Iran.
Veisipour, H., Masoumpour, J.S., Sahne, B., and Yousefi, Y. 2010. Analysis and forecasting of rainfall and temperature by time series models (ARIMA). Case study: Kermanshah. Journal of Geography, 4(12): 21-30.
 Zahedi, M., and Ghavidel Rahimi, Y. 2002. Recognition, classification and forecasting drought in Urmia watershed by time series model of Holt-Winters. Geographical Space, 6: 19-48.